یخدان زریسف کرمان

در روزگاری که وسایل سرمایشی مدرن وجود نداشت، مردم کویر برای نگهداری یخ در فصل‌های گرم، سازه‌هایی به نام یخدان می‌ساختند. یخدان زریسف کرمان یکی از نمونه‌های بارز این رویکرد است که با به‌کارگیری روش‌های سنتی و سازگار با محیط، امکان تولید و نگهداری یخ را در دل کویر فراهم کرده است. در این مقاله شما را با این جاذبه که جزو جاهای دیدنی کرمان است، آشنا خواهیم کرد.

تاریخچه یخدان زریسف کرمان

یخدان زریسف کرمان یکی از آثار تاریخی مهم این شهر است که قدمت آن به دوره قاجار بازمی‌گردد. این بنا که در خیابان شهداء (زریسف)، چهارراه آلاشت و در مجاورت پارک روشندلان واقع شده، نمونه‌ای از معماری هوشمندانه کویرنشینان برای ذخیره‌سازی یخ در ماه‌های گرم سال محسوب می‌شود. در دوره‌هایی که وسایل سرمایشی مدرن وجود نداشت، مردم مناطق گرم و خشک ایران مانند کرمان، با بهره‌گیری از دانش بومی، یخدان‌هایی از جنس خشت و گل می‌ساختند تا یخ‌های زمستانی را تا تابستان نگهداری کنند.

یخدان زریسف کرمان نیز همانند دیگر یخدان‌های تاریخی کرمان، در نزدیکی یک قنات ساخته شده است. مردم در شب‌های سرد زمستان، آب را در استخرها و جوی‌های کنار این یخدان جاری می‌کردند تا با سرمای شبانه یخ ببندد. سپس قطعات یخ را شکسته و به درون مخزن عمیق یخدان منتقل می‌کردند، جایی که دمای پایین و معماری خاص آن باعث می‌شد یخ‌ها ماه‌ها سالم باقی بمانند. این سازه در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۷۹ با شماره ۳۵۱۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است و به عنوان بخشی از میراث معماری ایران، اهمیت زیادی دارد.

یخدان زریسف کرمان کجاست؟

یخدان زریسف کرمان در خیابان زریسف (شهداء)، چهارراه آلاشت، کنار پارک روشندلان واقع شده است. اگر از مرکز شهر کرمان حرکت کنید، حدود ۱۰ دقیقه زمان نیاز دارید تا به این یخدان برسید. شما می‌بایست از خیابان شریعتی به سمت بلوار شهداء کرمان بروید. این یخدان درون پارک روشندلان قرار گرفته است. لوکیشن زیر در گوگل مپ به شما در مسیریابی کمک می‌کند.

لوکیشن در نشان

ویژگی های یخدان زریسف کرمان

یخدان زریسف کرمان از چند بخش اصلی تشکیل شده است: مخزن، حصار، استخر، چاله‌ی یخ و گنبد مخروطی‌شکل که مهم‌ترین عنصر آن به شمار می‌رود. مخزن این یخدان دایره‌ای‌شکل است و روی آن گنبدی از نوع پستو قرار دارد که از چینه‌های ضخیم گلی ساخته شده است. این ساختار، تبادل حرارتی با محیط بیرون را به حداقل می‌رساند و از ذوب شدن یخ‌ها جلوگیری می‌کند. همچنین، ورودی تونلی شکل این یخدان با فاصله‌ای چندمتری از چاله قرار گرفته است تا جریان هوای گرم به صورت مستقیم وارد مخزن نشود.

یکی دیگر از ویژگی‌های خاص این بنا، دیواره‌های بلند آن است که علاوه بر ایجاد سایه برای استخر یخ‌سازی، مانع از تابش مستقیم نور خورشید بر سطح یخ‌ها می‌شود. تاج دیوارهای این یخدان دارای تزییناتی به شکل مثلث‌های متوالی است که نه‌تنها جنبه زیبایی دارند، بلکه در ایجاد سایه بر روی جوی‌های آب نیز مؤثر هستند. در گذشته، جوی‌های این یخدان که متأسفانه امروزه تخریب شده‌اند، نقشی کلیدی در فرآیند یخ‌سازی داشتند.

از دیگر ویژگی‌های معماری این یخدان، کف چاله‌ای عمیق آن است که با سنگ و آجر پوشیده شده تا به نگهداری بهتر یخ‌ها کمک کند. این سازه نمونه‌ای بارز از مهندسی سنتی ایران است که بر اساس نیازهای اقلیمی شکل گرفته است. مردمان کرمان با ساخت یخدان‌هایی همچون زریسف، توانسته‌اند راه‌حلی کارآمد برای ذخیره‌سازی یخ در شرایط سخت آب‌وهوایی بیابند، که نشان از دانش، خلاقیت و سازگاری آنان با محیط زیست دارد.

جاذبه های دیدنی اطراف یخدان زریسف کرمان

یخدان زریسف کرمان در یکی از مناطق تاریخی این شهر واقع شده و در نزدیکی آن چندین جاذبه دیدنی وجود دارد که می‌توان در کنار بازدید از این بنای ارزشمند، از آن‌ها نیز دیدن کرد. برخی از مهم‌ترین جاذبه‌های اطراف یخدان زریسف عبارتند از:

• باغ شازده ماهان
• بازار کرمان
• باغ فتح آباد
• کتابخانه ملی کرمان
• گنبد مشتاقیه

نکات بازدید از یخدان زریسف کرمان

• بهترین زمان بازدید اوایل صبح یا عصر است تا از گرمای شدید روز در فصل تابستان در امان باشید. فصل پاییز و زمستان زمان مناسبی برای بازدید است، زیرا دمای هوا مطبوع‌تر است.
• خوب است بدانید ورودی این یخدان برای تمامی گردشگران رایگان است.
• در نزدیکی یخدان جای پارک خودرو پیدا می‌شود، اما در ساعات شلوغ ممکن است محدودیت وجود داشته باشد.
• عکاسی از این بنا آزاد است و به دلیل معماری منحصر‌به‌فرد آن، یک سوژه عالی برای ثبت تصاویر تاریخی و هنری محسوب می‌شود.
• این بنا گزینه‌ای مناسب برای بازدیدهای دانش‌آموزی و آموزشی درباره معماری سنتی و روش‌های نگهداری یخ در گذشته است.
• بازدید از این یخدان حدود نیم الی 1 ساعت زمان می‌برد.
• پیشنهاد می‌کنیم در سفر خود به این شهر تاریخی، سوغات کرمان را فراموش نکنید.
• در هنگام بازدید از نوشتن یادگاری بر روی دیوارهای یخدان و لمس آن جداً خودداری نمایید.

سخن آخر

یخدان زریسف کرمان نمادی از دانش بومی و توانایی انسان در تطبیق با شرایط سخت اقلیمی است. این بنا با بهره‌گیری از معماری هوشمندانه، به‌گونه‌ای طراحی شده که در دل تابستان‌های سوزان کویر، یخ را برای مدت طولانی نگهداری کند. ضروری است که اقدامات جدی برای حفظ و بازسازی این اثر ارزشمند انجام شود تا نسل‌های آینده نیز بتوانند از آن بازدید کنند و با نبوغ معماری ایرانی آشنا شوند.

امیدواریم در آینده‌ای نزدیک فرصتی فراهم شود تا بتوانید از این یخدان تاریخی دیدن کنید. از اینکه تا پایان مقاله نگاه گرمتان را به گردشی تاپ سپردید، سپاسگزاریم.

سوالات متداول