موزه کفش تبریز

در دل شهر تبریز، جایی میان بوی چرم، دوخت‌های ظریف و ردپای تاریخ، موزه‌ای قرار دارد که تنها کفش‌ها را به نمایش نمی‌گذارد، بلکه داستان انسان‌ها، فرهنگ و هنر یک ملت را روایت می‌کند. موزه کفش تبریز نه فقط یک گالری از مدل‌های قدیمی و مدرن کفش است، بلکه بازتابی از هویت اصیل ایرانی و تجربه‌ی چندصد ساله‌ی صنعت کفاشی تبریز است.

وقتی از در موزه وارد می‌شوید، انگار زمان به عقب برمی‌گردد؛ از کفش‌های چرمی دست‌دوز قاجاری تا طراحی‌های امروزی که هنوز بوی مهارت استادکاران تبریزی را می‌دهند شما را شگفت‌زده خواهد کرد. اینجا جایی است که به وضوح لمس خواهید کرد که چرا تبریز پایتخت کفش ایران است.

تاریخچه موزه کفش تبریز

تبریز قرن‌ها یکی از قطب‌های صنعت کفش و چرم ایران بوده و کفش‌های دست‌ساز تبریز در بازارهای داخلی و خارجی شهرت داشته است. همین پیشینه سبب شد تا ایده‌ی ایجاد موزه‌ای تخصصی برای تاریخ کفش و کفش‌دوزی ایران در این شهر شکل بگیرد و میراث فنی و هنری کفاشان تبریز در یک بستر ماندگار به نمایش گذاشته شود.

موزه کفش تبریز در تاریخ 14 مهر 1394 به‌صورت رسمی افتتاح شد. این موزه در زیرزمین عمارت شهرداری، در میدان ساعت تبریز قرار دارد؛ بنایی تاریخی از دهه 1310 خورشیدی که بعدها به موزه شهرداری تبدیل شد و به دلیل معماری و دسترسی مناسب، میزبان مجموعه تخصصی کفش گردید.

پس از راه‌اندازی موزه، برای جمع‌آوری کفش‌های قدیمی از سراسر ایران فراخوان عمومی منتشر شد تا افراد آثار تاریخی خود را اهدا کنند. علاوه بر نمونه‌های متنوع کفش، ابزارها و تجهیزات سنتی کفاشی نیز گردآوری شد تا فرایند ساخت کفش برای بازدیدکنندگان ملموس شود.

برای معرفی مهارت‌های کفش‌دوزی تبریز، رویدادهای زنده و بازآفرینی فنون نیز برگزار می‌شود. یکی از این رویدادها در نوروز 1397، تحت عنوان موزه زنده کفش تبریز، با حضور استاد اقبالی و همراهی پیشکسوتان و اتحادیه کفاشان برپا شد و روند دوخت کفش چرمی تبریز به‌صورت عملی برای بازدیدکنندگان نمایش داده شد. چنین برنامه‌هایی در کنار نمایش دائمی آثار، ارتباط زنده‌ای میان سنت و مخاطب امروز برقرار می‌کند.

این مجموعه به‌عنوان نخستین موزه کفش ایران و یکی از بهترین جاهای دیدنی تبریز شناخته می‌شود و در کنار چند موزه تخصصی کفش در جهان (مانند موزه باتا در تورنتو و موزه کفش رومان در فرانسه) می‌درخشد. به همین خاطر یکی از معدود موزه‌های موضوعی کفش در سطح بین‌المللی به شمار می‌آید و نقش مهمی در حفظ، پژوهش و ترویج فرهنگ کفش‌دوزی ایرانی، به‌ویژه مکتب تبریز، ایفا می‌کند.

معماری داخلی موزه کفش تبریز

معماری بخش داخلی این موزه از زبان طراحی معماری بیرونی برج پیروی می‌کند. طاق‌های آجریِ جناقی و طاق‌نماهای پی‌درپی در دیوارها مهم‌ترین المان‌های معماری داخلی هستند که نظر شما را جلب می‌کنند. کف تالارها با موزاییک صیقلی پوشیده شده و ویترین‌های شیشه‌ایِ مستقل با قاب‌های فلزی تیره در محور مرکزی و امتداد دیوارها چیده شده‌اند. بازدیدکننده در مسیر سالن پیش می‌رود و در هر دهانه، با مجموعه‌ای تازه از کفش‌ها و ابزار مواجه می‌شود؛ چیدمانی که خوانایی مسیر را بالا می‌برد و روایت آثار را به‌صورت تدریجی پیش می‌برد.

در موزه کفش تبریز چه چیزهایی را به نمایش گذاشته‌اند؟

در موزه کفش تبریز با مجموعه‌ای متنوع از حدود 200 جفت کفش روبه‌رو می‌شوید که نماینده سلیقه‌ها و کاربری‌های اقوام و شهرهای مختلف ایران در دوره‌های گوناگون هستند؛ از کفش‌های سنتی شهری و روستایی تا نمونه‌هایی آیینی و مجلسی. کنار این‌ها، ویترین‌هایی به‌صورت زمان‌مند چیده شده‌اند تا تغییرات فرم، برش، دوخت و تزئینات کفش در گذر تاریخ را نشان دهند و تفاوت سبک‌ها را کنار هم مقایسه کنند.

بخش ابزار و کارگاه نیز ابزارهای قدیمی کفاشی مثل قالب، سمبه و دوک را به نمایش گذاشته تا مسیر تبدیل چرم به کفش قابل‌درک باشد.

در میان آثار شاخص، می‌توانید نمونه‌ای چرمی از جنس بوفالو با قدمت حدود ۴۵۰ سال را ببینید که به‌صورت ویژه معرفی شده است. همچنین یک ویترین الهام‌گرفته از یافته‌های باستان‌شناسی مرتبط با کهن‌ترین کفش‌های چرمی شناخته‌شده به چشم می‌خورد که برای درک سیر تکامل کفش مفید است. گاهی نیز در مناسبت‌ها، اجرای دوخت زنده کفش تبریز برگزار می‌شود تا تکنیک‌های دست‌دوزی محلی را از نزدیک تماشا کنید.

ساعات بازدید و قیمت بلیط موزه کفش تبریز

• این مجموعه در نیمه اول سال از ساعت 08:00 الی 18:00 و در نیمه دوم سال از ساعت 08:00 الی 17:30 باز است.
• هزینه بازدید از موزه کفش تبریز برای گردشگران داخلی در سال 1404، 30 هزار تومان است.

جاهای دیدنی نزدیک به موزه کفش تبریز

در ادامه ماجراجویی خود در شهر تبریز، پیشنهاد می‌کنیم که بازدید از جاذبه‌های زیر را نیز در برنامه خود قرار دهید.

• ارگ تبریز: بقایای یکی از عظیم‌ترین سازه‌های آجری ایران است که در مرکز شهر قرار دارد. این قلعه در اصل مجموعه‌ای مذهبی–دفاعی از دوره ایلخانی است که امروز دیوار عظیم آن شناخته‌شده‌ترین نمای بناست. (فاصله از موزه: 1.3 کیلومتر)
• مسجد کبود: شاهکار کاشی‌کاری فیروزه‌ای تبریز است. این مسجد از مهم‌ترین مساجد ایران است که به سبب تزئینات معرق آبی‌رنگش به فیروزه اسلام شهرت دارد. (فاصله از موزه: 922 متر)
• موزه آذربایجان: اصلی‌ترین موزه باستان‌شناسی و تاریخی شهر است. این موزه در کنار مسجد کبود قرار دارد و ساختمان آن را آندره گدار طراحی کرده است. (فاصله از موزه: 900 متر)
• بازار تاریخی تبریز: یکی از قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین بازارهای سرپوشیده جهان است. این بازار شبکه‌ای از تیمچه‌ها و سراها که قرن‌ها مرکز تجارت و اجتماع شهر بودند را شامل می‌شود. (فاصله از موزه: 3.4 کیلومتر)

سخن پایانی

موزه کفش تبریز یک توقف کوتاه اما به‌یادماندنی در دل میدان ساعت است. جایی که هنر کفش‌دوزی تبریز با سابقه‌ای چندصدساله، در فضایی آجری و گالری‌های قوسی زیرزمین عمارت شهرداری جان می‌گیرد. اینجا کنار ابزارهای قدیمی کفاشی، حدود 200 جفت کفش از اقوام و دوره‌های مختلف ایران را می‌بینید که در هیچ موزه دیگری پیدا نمی‌شوند. از اینکه تا انتها همراه گردشی تاپ بودید سپاسگزاریم.

سوالات متداول