مدرسه طالبیه تبریز

اگر روزی گذرتان به بازار سنتی و پرجنب‌وجوش تبریز افتاد، کافی‌ست اندکی از مسیر اصلی منحرف شوید تا به یکی از ارزشمندترین گنجینه‌های تاریخی این شهر به نام مدرسه طالبیه تبریز برسید. بنایی که در قرن یازدهم هجری با هدف ترویج علوم دینی بنیان‌گذاری شد و قرن‌ها بعد نیز در تحولات سیاسی، اجتماعی و مذهبی ایران نقش‌آفرین بود و امروزه یکی از مهم‌ترین جاهای دیدنی تبریز شناخته می‌شود.

در ادامه مقاله همراه ما باشید تا شما را بیشتر با این مدرسه تاریخی آشنا کنیم.

تاریخچه مدرسه طالبیه تبریز

مدرسه طالبیه تبریز یکی از کهن‌ترین مدارس علوم دینی در تبریز است که ریشه در قرن یازدهم هجری دارد. این بنای تاریخی در دل بازار بزرگ تبریز و در مجاورت مسجد جامع ساخته شده و از همان ابتدا به عنوان محل تحصیل و اقامت طلاب علوم دینی شناخته شده است. عمارت اصلی این مدرسه، به‌ویژه بخش شمالی آن، به دستور حاج طالب‌خان، فرزند حاج اسحاق تبریزی ساخته شد.

فرآیند ساخت این بنا در نیمه دوم قرن یازدهم هجری آغاز و در سال ۱۰۸۷ هجری قمری به پایان رسید. در همین سال، حاج طالب‌خان با تنظیم وقف‌نامه‌ای رسمی، مجموعه را به‌طور کامل وقف طلاب علوم دینی کرد و تأمین هزینه‌های آن را از محل درآمد مستغلات مشخص نمود. این وقف‌نامه توسط چهارده تن از علما و مجتهدان برجسته آن زمان به تأیید رسید.

در دهه‌های بعد، به ویژه در سال ۱۳۲۷ هجری شمسی، بخش‌های جدیدی به این مجموعه افزوده شد. کتابخانه و مدرسه‌ای جدید در ضلع شرقی ساختمان به همت حاج محمدباقر خوئی کلکته‌چی، از تاجران خیّر تبریزی، ساخته شد. این توسعه نه‌تنها فضای مدرسه را گسترده‌تر کرد، بلکه زمینه‌ساز حضور طیف وسیع‌تری از دانش‌پژوهان و پژوهشگران در مدرسه شد.

مدرسه طالبیه تبربز در دوره‌های مختلف، محل تحصیل و تدریس شخصیت‌های برجسته‌ای چون علامه امینی، علامه طباطبایی، علامه جعفری و قاضی طباطبایی بوده و در تاریخ مبارزات سیاسی روحانیون نیز، نقشی پررنگ ایفا کرده است؛ به‌ویژه در جریان انقلاب اسلامی که به عنوان یکی از مراکز تجمع نیروهای انقلابی شناخته می‌شد.

مدرسه طالبیه تبریز کجاست؟

مدرسه طالبیه تبریز در دل بازار تاریخی این شهر و در ضلع جنوبی مسجد جامع واقع شده است. این موقعیت باعث شده تا مدرسه در یکی از شلوغ‌ترین و زنده‌ترین بخش‌های شهر قرار داشته باشد و دسترسی به آن از اغلب نقاط تبریز به‌راحتی امکان‌پذیر باشد. از آنجایی که بازار تبریز بافتی قدیمی و پیاده‌رو محور دارد، نمی‌توان با خودرو شخصی مستقیماً به ورودی مدرسه رسید؛ بنابراین لازم است پس از پیاده شدن از وسایل حمل‌ونقل عمومی، حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه پیاده‌روی از میان دالان‌های بازار را طی کنید.

برای دسترسی با مترو، می‌توانید در ایستگاه میدان ساعت یا ایستگاه میدان شهید بهشتی پیاده شوید. از آن‌جا با چند دقیقه پیاده‌روی یا استفاده از تاکسی‌های محلی به بازار تبریز می‌رسید. همچنین با استفاده از اتوبوس‌های تندرو (BRT) که از خیابان امام خمینی یا خیابان فردوسی عبور می‌کنند، می‌توان به نزدیکی بازار رسید.

لوکیشن زیر در گوگل مپ به شما در مسیریابی کمک می‌کند.

لوکیشن در بلد

معماری مدرسه طالبیه تبریز

مدرسه طالبیه تبریز از نظر معماری، نمونه‌ای درخور توجه از معماری اسلامی – ایرانی در دوران صفوی و قاجار به شمار می‌رود. ورودی اصلی این بنا از طریق دالانی صورت می‌گیرد که حدود یک و نیم متر از سطح بازار پایین‌تر قرار گرفته؛ این ویژگی علاوه بر جنبه‌های کاربردی، نوعی حس سکون و آرامش را برای واردشوندگان به همراه دارد.

بر بالای در اصلی مدرسه و در زیر طاق مقرنس کاری‌شده آن، دو سنگ‌نوشته مرمری جای گرفته که فرمان معافیت مدرسه از مالیات و عوارض شهری را از سوی فتحعلی شاه قاجار حک کرده‌اند و نشانی از اهمیت این مرکز علمی در ساختار حکومتی و اجتماعی آن دوران است.

در معماری داخلی این مدرسه، حجره‌هایی کوچک در اضلاع شمالی و غربی تعبیه شده که از ابتدا محل اقامت شبانه‌روزی طلاب بوده‌اند. در میانه حیاط مدرسه، یک حوضچه سنگی یکپارچه از جنس سنگ گیاه (سنگ سیاه) دیده می‌شود که به شکل جامی خوش‌تراش و زیبا ساخته شده و گواهی از مهارت استادکاران سنگ‌تراش آن دوره است.

بخش شرقی مدرسه که در دوران معاصرتر افزوده شده، شامل فضاهای کتابخانه و آموزشی است که ضمن حفظ هماهنگی با ساختار سنتی بنا، پاسخ‌گوی نیازهای جدید نیز بوده است. به‌طور کلی، معماری مدرسه طالبیه تبریز نه‌تنها عملکردی و متناسب با اهداف دینی آموزشی است، بلکه از نظر هنری و فرهنگی نیز حامل ارزش‌هایی بی‌نظیر از تاریخ تبریز و ایران به‌شمار می‌رود.

مقصد بعدی کجاست؟

در اطراف مدرسه طالبیه تبریز، به‌دلیل قرارگیری آن در قلب بازار تاریخی تبریز و نزدیکی‌اش به مسجد جامع، مجموعه‌ای از جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی و گردشگری جذاب وجود دارد که می‌توانند تجربه‌ی بازدید شما را غنی‌تر کنند. در ادامه چند نمونه از مهم‌ترین جاذبه‌های اطراف مدرسه طالبیه را معرفی می‌کنیم:

• مسجد جامع تبریز
• پارک آبی تبریز
• مسجد کبود تبریز
• موزه محرم تبریز

نکات بازدید مدرسه طالبیه تبریز

• برای بازدید از این بنای مذهبی و فرهنگی، بهترین زمان فصول بهار و پاییز است که هوای تبریز مطبوع‌تر بوده و بازار نیز حال‌و‌هوای خاص خود را دارد.
• ساعات بازدید معمولاً از صبح تا عصر بوده و بازدید در ایام خاص مذهبی ممکن است محدود شود.
• رعایت پوشش مناسب (به‌ویژه برای بانوان)، احترام به سکوت فضا و پرهیز از عکاسی بدون اجازه در بخش‌های خصوصی، از نکات مهم بازدید از این مدرسه باشکوه است.
• از آن‌جایی که مدرسه هنوز محل تحصیل طلاب است، باید در حین بازدید با احترام وارد فضا شوید و از ایجاد مزاحمت برای طلاب یا ورود به حجره‌ها خودداری کنید.
• امکانات رفاهی مانند کافه‌های سنتی، شیرینی‌فروشی‌ها، و سرویس بهداشتی در نزدیکی مدرسه و داخل بازار تبریز وجود دارد که بازدید شما را دلپذیرتر می‌کند.

کلام آخر

اگر روزی رهسپار تبریز شدید، دیدار از مدرسه طالبیه را از یاد نبرید. این مدرسه تاریخی نمادی از ریشه‌های عمیق فرهنگی و دینی مردم تبریز است و ارزش بالایی برای بازدید دارد. مدرسه طالبیه تبریز که یادگار معماری دوره صفوی و قاجار است، خاطره‌گاه نسل‌های پرشماری از عالمان و فرزانگان ایران‌زمین نیز به‌شمار می‌آید. امیدواریم از خواندن این مقاله از گردشی تاپ نهایت لذت را برده باشید.

سوالات متداول