خانه افتخارالاسلام طباطبایی

خانه افتخارالاسلام طباطبایی یکی از شاخص‌ترین خانه‌های تاریخی بروجرد در استان لرستان است؛ عمارتی قاجاری که در محله صوفیان قرار دارد. این خانه روزگاری از بزرگ‌ترین و مجلل‌ترین خانه‌های مسکونی شهر بوده و به یکی از روحانیون برجسته بروجرد، حاج افتخارالاسلام نبوی طباطبایی، تعلق داشته است. امروز این بنا به‌عنوان یکی از مهم‌ترین جاهای دیدنی بروجرد و نمونه‌ای شاخص از خانه‌های اعیانی قاجار شناخته می‌شود.

این خانه با زیربنایی حدود 1600 تا 2000 مترمربع شامل حیاط، عمارت اصلی، حمام سنتی، مطبخ، انبار هیزم و فضاهای خدماتی است. در ادامه همراه گردشی تاپ باشید تا درباره تاریخچه، معماری و وضعیت فعلی این خانه توضیح دهیم.

تاریخچه خانه افتخارالاسلام طباطبایی

خانه افتخارالاسلام در اوایل تا میانه دوران قاجار ساخته شده و بازتابی از نفوذ و جایگاه اجتماعی خاندان طباطبایی در بروجرد است. این خاندان از سادات و روحانیون بانفوذ منطقه بودند و خانه، علاوه بر نقش سکونتی، کارکردی اجتماعی و مذهبی هم داشته است؛ از جمله پذیرایی از مهمانان و برگزار کردن نشست‌های علمی و مذهبی. در اسفند 1383 این بنا با شماره 11753 در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.

این خانه بخشی از مجموعه فرهنگی–تاریخی طباطبایی‌ها در محله صوفیان است؛ مجموعه‌ای که شامل مسجد، مقبره‌ها، حمام و فضاهای علمی تاریخی نیز هست.

معماری خانه افتخارالاسلام طباطبایی

این خانه نمونه‌ای بسیار کامل از یک عمارت مسکونی قاجاری با الگوی درون‌گرا و حیاط مرکزی است. ورودی با سردر بزرگ گنبدی‌شکل، طاق‌نماها و درِ چوبی دولنگه آغاز می‌شود و پس از فضای هشتی، به حیاطی می‌رسیم که دو حوض و باغچه‌های وسیع در آن قرار دارد. عمارت اصلی در ضلع شمالی حیاط واقع شده و با دو پلکان قرینه آجری به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود.

در طبقه پایین، دو اتاق سه‌دری بزرگ در دو سوی پلکان، دو اتاق کوچک زیر پله‌ها و تالار پنج‌دری در میانه قرار گرفته است. در طبقه بالا ارسی‌های سه‌دری و هفت‌دری مشرف به حیاط، تالار و پس‌تالار، نقاشی‌های دیواری، قاب‌بندی‌های چوبی سقف، شیشه‌های رنگی و تزئینات آجرکاری، کاشی معرق و نقاشی روی چوب، هویت زیبایی‌شناختی خانه را شکل می‌دهند.

در بخش‌های شرقی و جنوبی حیاط نیز حمام سنتی با سربینه و گرمخانه، حیاط خلوت دوطبقه، آشپزخانه وسیع با سقف طاق و تویزه، تنور نان و انبار هیزم قرار دارد که کارکرد روزمره خانه را کامل می‌کنند.

وضعیت فعلی خانه افتخارالاسلام طباطبایی

این بنای تاریخی امروزه در وضعیت خوبی دارد و بخش‌هایی از آن به موزه تاریخی خانه افتخارالاسلام تبدیل شده‌اند. خانه طی سال‌های اخیر مرمت شده و بخش بیرونی و اصلی آن برای بازدید گردشگران باز است. در برخی اتاق‌ها اشیای قدیمی، لوازم زندگی سنتی، اسناد و عکس‌های تاریخی بروجرد به نمایش درآمده و در حیاط می‌توان نمونه‌هایی مانند سماور ذغالی بزرگ یا کالسکه عتیقه را دید.

مقصد بعدی کجاست؟

پس از بازدید از خانه تاریخی افتخارالاسلام طباطبایی، بازدید از جاذبه‌هایی که در ادامه لیست کرده‌ایم نیز به‌شدت پیشنهاد می‌شود.

• مسجد جامع بروجرد: مسجد جامع بروجرد از کهن‌ترین مساجد شهر است که معماری آن دارای عناصر ساسانی، سلجوقی و صفوی است. بازدید از این مسجد در کنار بازدید از خانه‌های تاریخی، چشم‌اندازی از تاریخ مذهبی و معماری مذهبی منطقه را نیز ارائه می‌دهد. فاصله این دو جاذبه از یکدگیر 1.2 کیلومتر است. (مشاهده مسیریابی)
• خانه تاریخی بیرجندی: خانه بیرجندی یکی از مهم‌ترین خانه‌های تاریخی بروجرد و نمونه‌ای ارزشمند از معماری مسکونی دوران قاجار است. این بنا دارای حیاط مرکزی، ارسی‌های چوبی، ایوان‌های ستون‌دار و اتاق‌های پنج‌دری است و به‌دلیل تزئینات آجرکاری و گچ‌بری‌های نفیسش شهرت دارد. این دو جاذبه 130 متر از هم فاصله دارند. (مشاهده مسیریابی)
• موزه اسناد مردم‌شناسی بروجرد: این موزه در بنایی تاریخی متعلق به دوره قاجار واقع شده و بخشی از مجموعه تاریخی شهر را تشکیل می‌دهد. بازدید از آن فرصتی برای مشاهده سبک زندگی محلی، اسناد تاریخی و زندگی شهری قدیمی بروجرد است. این دو جاذبه 150 متر از یکدیگر فاصله دارند. (مشاهده مسیریابی)

جمع‌بندی

خانه افتخارالاسلام طباطبایی را می‌توان یکی از کامل‌ترین نمونه‌های معماری مسکونی قاجاری در غرب ایران دانست؛ عمارتی که هم از نظر مقیاس، هم از نظر کیفیت فضاها و هم از نظر جزئیات تزئینی اهمیت دارد. این خانه گذشته‌ای مذهبی–اجتماعی را روایت می‌کند و امروز، با تغییر کاربری به موزه و مرکز فرهنگی، نقش تازه‌ای در معرفی تاریخ، هنر، آداب و سبک زندگی مردم بروجرد بر عهده دارد.

سوالات متداول