خانه بیرجندی بروجرد

خانه بیرجندی یکی از مهم‌ترین خانه‌های تاریخی و جاهای دیدنی بروجرد است که به‌عنوان نمونه‌ای ارزشمند از سکونتگاه‌های اعیانی دوران قاجار شناخته می‌شود. این بنا در بافت قدیمی شهر قرار دارد و به‌دلیل اصالت معماری، تزئینات دقیق و کارکرد اجتماعی‌اش همواره مورد توجه پژوهشگران، گردشگران و علاقه‌مندان میراث فرهنگی بوده است. این خانه نه‌تنها یک ساختمان قدیمی، بلکه بخشی از هویت فرهنگی بروجرد است که سبک زندگی، هنر و سلیقه خانواده‌های متمول این منطقه را به‌خوبی روایت می‌کند.

تاریخچه خانه بیرجندی

ساخت خانه بیرجندی به اواخر دوره قاجار بازمی‌گردد؛ زمانی که بروجرد به‌دلیل قرار گرفتن در مسیرهای تجاری و سیاسی غرب کشور، یکی از شهرهای مهم منطقه محسوب می‌شد. خاندان بیرجندی که در تجارت، زمین‌داری و امور اجتماعی نفوذ قابل‌توجهی داشتند، این خانه را با هدف سکونت خانوادگی و همچنین میزبانی رویدادهای مهم اجتماعی ساختند. در طول دوران پهلوی نیز این خانه همچنان توسط نسل‌های بعدی مورد استفاده قرار گرفت و بخش‌هایی از آن دستخوش تغییرات جزئی شد.

پس از خروج آخرین ساکنان، بنا مدتی متروکه ماند تا سرانجام توسط سازمان میراث فرهنگی شناسایی، ثبت و وارد فرآیند مرمت شد.

معماری خانه بیرجندی

خانه بیرجندی از نظر معماری نمونه‌ای ارزشمند از ترکیب طرح‌های قاجاری با ویژگی‌های بومی لرستان است. این بنا به شیوه درون‌گرا ساخته شده و حیاط مرکزی نقش قلب خانه را دارد. اتاق‌های سه‌دری و پنج‌دری، ایوان‌های ستون‌دار، شاه‌نشین و پنجره‌های ارسی با شیشه‌های رنگی از جمله ویژگی‌های شاخص آن هستند. آجرکاری‌های ظریف، گچ‌بری‌های سنتی، کاربندی‌ها و نقش‌مایه‌های هندسی و گیاهی در بخش‌های مختلف بنا نیز به چشم می‌خورد.

نحوه قرارگیری اتاق‌ها و بازشوها به‌گونه‌ای طراحی شده که تهویه طبیعی و نورگیری مطلوب در تمام فصول برقرار باشد؛ موضوعی که نشان از دانش عمیق سازندگان درباره اقلیم سرد بروجرد دارد. این خانه از نظر جزئیات ساخت، یکی از نمونه‌های بی‌بدیل معماری مسکونی غرب ایران محسوب می‌شود.

وضعیت فعلی خانه تاریخی بیرجندی

در سال‌های اخیر بخش‌هایی از خانه بیرجندی بروجرد تحت نظارت میراث فرهنگی مرمت شد و وضعیت کلی بنا تثبیت شده است. امروز این خانه به‌عنوان یک مرکز فرهنگی و گردشگری فعال است و بازدیدکنندگان می‌توانند از اتاق‌های تاریخی، حیاط مرکزی و بخش‌های مرمت‌شده دیدن کنند. برخی قسمت‌ها برای برگزاری نمایشگاه‌های هنری، نشست‌های فرهنگی و فعالیت‌های آموزشی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

با وجود مرمت‌های انجام‌شده، بخش‌هایی از خانه همچنان نیازمند بازسازی سازه‌ای، رسیدگی دوره‌ای و تأمین بودجه پایدار هستند تا آسیب‌های ناشی از رطوبت، فرسایش مصالح سنتی و گذر زمان برطرف شود. با مدیریت درست می‌توان این بنا را به یکی از قطب‌های گردشگری فرهنگی در بروجرد تبدیل کرد.

جاذبه‌های نزدیک به خانه بیرجندی

خوشبختانه این خانه تاریخی در نقطه‌ای از شهر قرار دارد که به جاذبه‌های دیگر نزدیک است. در ادامه ماجراجویی خود در بروجرد پیشنهاد می‌کنیم که بازدید از جاذبه‌های زیر را نیز از دست ندهید.

• مسجد جامع بروجرد: مسجد جامع بروجرد قدیمی‌ترین بنای تاریخی بروجرد و یکی از کهن‌ترین مساجد ایران است که قدمتش به اوایل دوران اسلامی می‌رسد. معماری آن ترکیبی از دوره ساسانی، سلجوقی و ایلخانی است و حیاط، شبستان و گنبدخانه‌ای زیبا دارد. (مشاهده مسیریابی).
• بازار تاریخی بروجرد: بازاری سنتی با راسته‌های متعدد مانند بازار زرگرها، آهنگرها و بزازها که قدمتش به دوران صفوی و قاجار می‌رسد. گردش در بازار تاریخی بروجرد فرصتی است برای دیدن سبک زندگی قدیمی، خرید محصولات محلی و تجربه فضای اصیل شهری. این بازار در فاصله 800 متری از این جاذبه قرار دارد. (مشاهده مسیریابی از خانه بیرجندی به بازار تاریخی بروجرد)
• پارک فدک: این پارک بزرگ یکی از فضاهای طبیعی و تفریحی نزدیک بافت تاریخی شهر است و برای استراحت بعد از یک بازدید فرهنگی گزینه‌ای مناسب محسوب می‌شود. مسیرهای پیاده‌روی، شهربازی مجهز، فضای سبز و دسترسی آسان باعث شده مورد توجه مردم محلی و گردشگران قرار بگیرد. این پارک تنها 3.7 کیلومتر از این خانه تاریخی فاصله دارد. (مشاهده مسیریابی از خانه بیرجندی به پارک فدک)

سخن پایانی

خانه بیرجندی بروجرد شاهکاری از معماری سنتی ایران است که روایتگر سبک زندگی، ذوق هنری و ساختار اجتماعی دوره قاجار در غرب کشور است. این بنا نشان می‌دهد چگونه هنر معماری ایرانی توانسته با استفاده از نور، فضا، اقلیم و تزئینات دست‌ساز، محیطی زیبا، کارآمد و انسان‌محور خلق کند. نظر شما درباره این خانه چیست؟ نظر خود را با گردشی تاپ به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول