گنجی که صاحبش هرگز بازنگشت؛ کشف سکههای 2400 ساله پارسی در ترکیه
در ویرانههای شهری باستانی در سواحل اژه، باستانشناسان به کشفی رسیدند که فراتر از طلا ارزش دارد. 2400 سال تاریخ مدفون در دل خاک ترکیه که اکنون دوباره نفس میکشد؛ گنجینهای از سکههای طلای پارسی که نهتنها از ثروت، بلکه از جنگ، سیاست و یک سرنوشت ناتمام خبر میدهد.
یک کوزه سفالی زیر کف خانهای قدیمی
این کشف در شهر باستانی نوشن رخ داد؛ جایی که زمانی میان امپراتوری پارس و آتن دستبهدست میشد. تیم باستانشناسی به سرپرستی کریستوفر راته از دانشگاه میشیگان، هنگام حفاری زیر یک خانه متعلق به قرن سوم پیش از میلاد، به بقایای ساختمانی قدیمیتر رسیدند. زیر کف آن بنا، درون یک کوزه کوچک سفالی، چندین سکه طلای پارسی پنهان شده بود؛ گنجینهای که قرنها دستنخورده باقی مانده بود.
به نقل از indiandefencereview باستانشناسان معتقدند این سکهها احتمالا پسانداز یک سرباز مزدور بوده؛ کسی که طلاهایش را برای روز مبادا پنهان کرده، اما هرگز بازنگشته است.
داریک؛ دستمزد جنگ
سکههای کشفشده از نوع داریک هستند؛ واحد پول طلای امپراتوری هخامنشی که در زمان داریوش بزرگ رواج یافت. این سکهها بهطور خاص برای پرداخت حقوق سربازان مزدور استفاده میشدند. به گفته کارشناسان، ارزش هر داریک تقریبا برابر با دستمزد یک ماه یک سرباز بوده؛ موضوعی که نشان میدهد این گنجینه فقط چند سکه ساده نیست، بلکه دارایی قابلتوجهی محسوب میشده است.
روی این سکهها نقش معروف کماندار زانوزده دیده میشود؛ طرحی که برای قرنها تقریبا بدون تغییر باقی ماند و حالا به تاریخدانان کمک میکند زمان دقیقتر ضرب سکهها را مشخص کنند.
نوشن؛ شهری میان طوفان سیاست
اهمیت این کشف، بدون در نظر گرفتن جایگاه نوشن کامل نمیشود. این شهر بندری، در دورهای پرتنش، میان قدرتهای پارسی و آتنی گرفتار شده بود. مورخ مشهور یونانی، توسیدیدس، روایت میکند که در سال 427 پیش از میلاد، یک فرمانده آتنی گروهی از مزدوران طرفدار پارس را در نوشن نابود کرد.
باستانشناسان احتمال میدهند که دفن این سکهها درست در همان دوران آشوب و تغییر اتحادها انجام شده باشد؛ زمانی که جان سربازان، هر روز در خطر بوده است.
چرا هیچکس دنبال طلا نیامد؟
شاید رازآلودترین بخش این داستان، این سؤال باشد: چرا این طلاها هرگز بازیابی نشدند؟
کریستوفر راته پاسخ روشنی دارد:
هیچکس گنجی از فلز گرانبها را دفن نمیکند، مگر اینکه قصد بازگشت داشته باشد.
همین جمله، فرضیهای تلخ را تقویت میکند؛ اینکه صاحب این گنجینه احتمالا در نبرد کشته شده یا به شکلی ناگهانی ناپدید شده است. باقی ماندن طلاها در دل خاک، نشانهای خاموش از یک سرنوشت ناتمام است.
طلا بهعنوان سند تاریخی
این کشف فقط درباره سکهها نیست؛ درباره زندگی روزمره در دل جنگ است. طلاهایی که زیر کف یک خانه پنهان شدهاند، از شهری حکایت میکنند که مرز میان دوست و دشمن در آن دائما تغییر میکرد. نوشن بهدلیل موقعیت راهبردی خود، یکی از نقاط حساس در نبردهای دریایی بزرگ، از جمله جنگهای پلوپونزی، بود.
امروز، ثبت دقیق محل این سکهها و دیگر اشیای کشفشده، به پژوهشگران کمک میکند تصویر شفافتری از اقتصاد نظامی امپراتوری پارس، نقش مزدوران و آشوبهای سیاسی آن دوران ترسیم کنند.
وقتی گنج، فقط طلا نیست
شاید ارزش واقعی این کشف، نه در وزن طلا، بلکه در داستانی باشد که با خود حمل میکند؛ داستان سربازی که طلاهایش را برای آیندهای نامعلوم پنهان کرد و آن آینده هرگز فرا نرسید. گنج نوشن یادآور این حقیقت است که تاریخ، گاهی در ساکتترین مکانها، انسانیترین روایتها را پنهان میکند.
