چرا سفر در ایران برای بسیاری از مردم یک رویای دست نیافتنی است؟
با وجود زیباییهای طبیعی و فرهنگی ایران، سفرهای داخلی همچنان برای بسیاری از مردم دستنیافتنی است. در این مقاله، مشکلات اقتصادی و هزینههای گردشگری داخلی تحلیل میشود.
در سالهای اخیر، شکاف قابل توجهی در توان مالی خانوادههای ایرانی برای سفر مشاهده میشود. گروهی از جامعه توانایی سفر به کشورهای خارجی و همچنین سفرهای داخلی با هزینههای بالا را دارند، اما برای بسیاری دیگر، سفرهای داخلی ساده به استانهای شمالی یا جنوبی کشور نیاز به ماهها یا حتی سالها برنامهریزی مالی دارد. برای بسیاری از خانوادهها، هزینه سفرهای باکیفیت معادل خرید یک دارایی ارزشمند است و این امر باعث شده که سفر از سبد تجربههای فرهنگی و تفریحی سالانه حذف شود.
در عوض، برخی خانوادهها به گزینههای کمهزینهتر و کمکیفیتتر مانند اقامت در فضاهای غیررسمی، چادرها یا مراکز سازمانی روی میآورند، که اغلب نیاز به هماهنگی طولانیمدت دارد. هرچند این نوع سفرها آمار گردشگری داخلی را افزایش میدهند، اما کیفیت سفر را کاهش داده و از روح سفر، که آرامش، کشف و لذت است، فاصله میگیرند.
این مشکلات به ویژه به دلیل هزینه بالای اقامت در هتلها و خدمات گردشگری در ایران بیشتر شده است. بررسی نرخها در پایگاههای معتبر رزرو اقامتگاهها نشان میدهد که هزینه یک شب اقامت در هتلهای چهار و پنجستاره در مقاصد پرطرفدار از چند میلیون تومان آغاز میشود، که برای بسیاری از خانوارهای طبقه متوسط و پایین جامعه قابل پرداخت نیست. بنابراین، بخش بزرگی از مسافران ترجیح میدهند از اقامتگاههای سازمانی، خانههای بستگان یا چادر استفاده کنند، که این موارد منجر به تجربیات حداقلی از سفر و گردشگری میشود.
همچنین، بر اساس گزارشها، ضریب اشغال هتلها در کشور حدود ۴۰ تا ۴۵ درصد است، که نشاندهنده این است که بیشتر ظرفیت اقامتی در ایام عادی خالی میماند. هتلداران برای پوشش هزینههای ثابت خود مجبور به حفظ نرخهای بالا هستند، که این امر تقاضا را کاهش میدهد و چرخهای معیوب در صنعت گردشگری به وجود میآورد.
از طرف دیگر، نابرابری درآمد و قدرت خرید محدود خانوارها، بهویژه در دهکهای میانی و پایین، باعث شده که سفرهای تفریحی و اقامت در مراکز رسمی گردشگری اولویت هزینههای خانوار نباشد. این نابرابری موجب شده که تصویر گردشگری داخلی بیشتر بازتابدهنده طبقه مرفه جامعه باشد و بسیاری از اقشار دیگر نتوانند از این فرصتها بهرهمند شوند.
در نهایت، هزینه بالای حملونقل داخلی نیز به یکی از موانع مهم تبدیل شده است. قیمت بلیت پروازهای داخلی در برخی ایام مشابه پروازهای خارجی است و این مسئله باعث میشود که برخی مسافران ترجیح دهند مقصدی خارجی را با امکانات بیشتر انتخاب کنند.
برای حل این مشکلات و تحقق هدف «دیدن ایران پیش از جهان»، نیاز به اصلاحات اساسی در سیاستگذاری گردشگری است. بازنگری در قیمتگذاری خدمات اقامتی و حملونقل، توسعه اقامتگاههای بومگردی و اقتصادی با استانداردهای مشخص، حمایتهای مالیاتی و تسهیلاتی برای فعالان صنعت گردشگری و توزیع متوازن گردشگران در کشور از جمله اقداماتی هستند که میتوانند به کاهش فشار هزینهها و افزایش کیفیت خدمات کمک کنند. تنها در این صورت، سفر داخلی میتواند برای اکثریت مردم ایران ممکن، دسترسپذیر و مقرونبهصرفه باشد.
