زندان هارون الرشید
در میان بافت تاریخی و فرهنگی شهر ری، یکی از مقصدهای کمتر شناختهشده ولی بسیار ارزشمند برای علاقهمندان به تاریخ و باستانشناسی، زندان هارون الرشید است. این سازه کهن، که بخشی از حافظهی تلخ و تاریک تاریخ اسلام و حکومت عباسیان را در خود جای داده، نهتنها یادآور ظلم و استبداد سیاسی است، بلکه نمونهای شاخص از معماری امنیتی قرون نخستین هجری نیز بهشمار میآید.
در ادامه مقاله شما را بیشتر با تاریخچه و معماری این بنا که جزو معروفترین جاذبه های گردشگری تهران است، آشنا میکنیم.
تاریخچه زندان هارون الرشید
زندان هارون الرشید یکی از آثار تاریخی کهن در جنوب تهران و از مهمترین جاذبههای باستانی شهر ری بهشمار میرود. این بنا که قدمت آن به قرن چهارم هجری قمری بازمیگردد، در محدودهای بهنام مسگرآباد واقع شده است؛ جایی در حدود ۱۰ تا ۱۳ کیلومتری شرق تهران و نزدیک به حرم مطهر حضرت عبدالعظیم حسنی. اگرچه این مکان بیشتر با نام زندان هارون شناخته میشود، اما در منابع محلی با عنوانهایی چون «زندان خان» نیز از آن یاد شده است.
این بنا در منطقهای متروکه قرار دارد و از دیرباز تاکنون روایتهای افسانهای بسیاری درباره آن در میان مردم رایج بوده که موجب شکلگیری نام امروزیاش شده است. اهمیت این زندان بیش از هر چیز با دوران حکومت عباسیان و بهویژه دوره سلطنت هارونالرشید گره خورده است. او که پنجمین خلیفه عباسی بود، بهخاطر برخوردهای سختگیرانه با مخالفانش، بهویژه شیعیان، چهرهای سرکوبگر از خود بر جای گذاشت.
گفته میشود امام موسی کاظم (ع)، یکی از پیشوایان بزرگ شیعه، مدتی در همین زندان محبوس بوده و در نهایت نیز به دستور هارون به شهادت رسید. همچنین خوب است بدانید زندان هارون الرشید در تاریخ 11 بهمن سال 1334 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید.
زندان هارون الرشید کجاست؟
زندان هارون الرشید در ۱۳ کیلومتری شرق تهران، در منطقه مسگرآباد و در نزدیکی حرم حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) قرار دارد. برای دسترسی به این مکان با مترو، میتوانید از خط ۱ مترو تهران استفاده کرده و در ایستگاه «شهرری» پیاده شوید. از آنجا، با استفاده از تاکسی یا اتوبوسهای محلی میتوانید به سمت منطقهی مسگرآباد حرکت کنید.
اگر قصد دارید با خودروی شخصی از زندان دیدن کنید، بهراحتی میتوانید از نقشه گوگل در قسمت زیر برای مسیریابی استفاده کنید.
معماری زندان هارون الرشید
از نظر معماری، زندان هارون الرشید بهگونهای طراحی شده که نشاندهنده ویژگیهای خاص امنیتی و نظامی آن دوران است. ساختار این زندان به شکل سلولهای انفرادی بوده و در طراحی آن، توجه خاصی به موضوع حبس و کنترل حداکثری زندانیان شده است. آندره گدار، باستانشناس و معمار مشهور فرانسوی، که مطالعاتی در مورد معماری ایران انجام داده، معتقد بود که بنای زندان هارون از استحکام و دوام بالایی برخوردار بوده و ویژگیهای معماری دفاعی آن مشهود است.
با وجود آسیبهای فراوانی که در طول قرون به این بنا وارد شده، هنوز هم بقایای آن حاکی از معماری مستحکم و ساخت اصولی آن است. مصالح بهکاررفته در ساخت بنا، بهرهگیری از فضاهای محصور و تاریک، و نوع پوشش سقف و دیوارها همگی نشان میدهند که هدف اصلی سازندگان، ایجاد محیطی بسته و کنترلشده برای زندانیان بوده است. امروزه بخشهایی از این بنا تخریب شده یا در معرض فرسایش قرار دارد، اما همچنان میتوان نشانههایی از شکوه گذشتهاش را در معماری باقیماندهاش مشاهده کرد.
جاذبه های دیدنی اطراف زندان هارون الرشید
در اطراف زندان هارونالرشید در شهر ری، جاذبههای تاریخی، مذهبی و فرهنگی زیادی وجود دارد که بازدید از آنها میتواند تجربهای عمیقتر از تاریخ و فرهنگ این منطقه به گردشگران ارائه دهد. در ادامه به چند مورد از مهمترین جاذبههای دیدنی اطراف این بنای تاریخی اشاره میکنیم:
- برج طغرل
- حرم حضرت عبدالعظیم حسنی (ع)
- ارگ سلجوقی ری
- آتشکده ری
- دژ رشکان
نکات بازدید از زندان هارون الرشید
- زندان تاریخی هارونالرشید در حال حاضر تحت نظارت اداره اوقاف شهرری قرار دارد و مدیریت آن بهصورت قراردادی به یک فرد واگذار شده است. به همین دلیل، امکان بازدید آزاد برای عموم وجود ندارد. علاقهمندان به بازدید از این بنای تاریخی، تنها در صورت دریافت مجوز رسمی از اداره میراث فرهنگی شهرری میتوانند به محوطه بیرونی و اطراف این بنا وارد شوند.
- از آنجایی که این مکان در منطقهای نسبتاً خلوت و نیمهمتروکه واقع شده است، پیشنهاد میشود بازدید در ساعات روشن روز و در فصول معتدل سال، مانند بهار و اوایل پاییز انجام شود.
- خواهشمندیم در هنگام بازدید از این بنای تاریخی از وارد کردن آسیب به دیوارها جداً خودداری کنید.
سخن پایانی
زندان هارون الرشید از جمله مکانهاییست که تلفیقی از تاریخ، فرهنگ و معماری را در دل خود جای داده است. این مکان که بهعنوان یک یادگار معماری قرون میانی ارزشمند است، در حافظه تاریخی ملتها، نماد ظلم، مقاومت و سرگذشت بزرگانی است که در تاریکی آن به حبس کشیده شدند. پیشنهاد میکنیم در سفر بعدی خود به تهران، بازدید از این زندان را در برنامه خود قرار دهید. از اینکه تا پایان همراه گردشی تاپ بودید، سپاسگزاریم.
سوالات متداول
این جاذبه در ۱۳ کیلومتری شرق تهران و در ۱۰ کیلومتری جاده تهران به خراسان، در دامنه کوههای مسگرآباد قرار دارد.
قدمت این زندان به قرن 4 هجری بازمیگردد.
بله، این جاذبه در تاریخ 11 بهمن سال 1334 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید.زندان هارون الرشید کجاست؟
این زندان متعلق به چه دورانی است؟
آیا این زندان به ثبت ملی رسیده است؟
