چگونه صدفهای دریایی به ابزار ارتباط و موسیقی 6000 سال پیش تبدیل شدند؟
باستانشناسان شیپورهای صدفی نوسنگی کاتالونیا را نواختند و نشان دادند که این سازها برای ارتباطات راه دور بسیار مؤثر بودهاند و شاید بهعنوان سازهای موسیقی نیز استفاده میشدند.
در نقاط مختلف جهان از صدفهای دریایی برای تولید صدا استفاده میشد. کاتالونیا نیز یکی از این مناطق است؛ جایی که تعداد زیادی شیپور صدفی کشف شده که تاریخ آنها به اواخر هزاره پنجم تا اوایل هزاره چهارم قبل از میلاد میرسد. با این حال، در مقایسه با شیپورهای صدفی سایر مناطق، توجه پژوهشی کمی به این نمونهها شده است.
ماریگاریتا دیاس آندرو، استاد پژوهشی مؤسسه ICREA در دانشگاه بارسلونا و نویسنده همکار این تحقیق میگوید:
میدانستیم که چندین صدف Charonia lampas در منطقهای نسبتا کوچک از کاتالونیا، بهویژه در بخش پایینی رودخانه یوبریگات و گودال پیشساحلی منطقه پنِدِس، در شرق بارسلونا کشف شدهاند. نوک این صدفها برداشته شده بود؛ بنابراین برخی پژوهشگران پیشنهاد کرده بودند که شاید بهعنوان ساز موسیقی استفاده میشدهاند.
بررسی صدفها نشان میدهد که آنها پس از مرگ حلزونها جمعآوری شدهاند؛ بنابراین برای خوردن نرمتنان استفاده نشده بودند. این موضوع فرضیهای را تقویت میکند که صدفها صرفا برای توانایی تولید صدا جمعآوری شده بودند.
برای ارزیابی این فرضیه، پروفسور دیاس آندرو به همراه محقق میگل لوپز گارسیـا از دانشگاه بارسلونا، این شیپورهای صدفی را بررسی کردند و برای نخستین بار با دقت آنها را نواختند تا ویژگیهای صوتیشان را بسنجند.
لوپز گارسیـا که علاوه بر باستانشناس بودن، یک نوازنده حرفهای ترومپت نیز هست، توانست نهتنها توانایی صدفها برای ارتباطات بلندبرد، بلکه پتانسیل موسیقایی آنها را نیز آزمایش کند.
او میگوید:
این شیپورهای صدفی قادر به تولید صداهای بسیار پرقدرت هستند و برای ارتباطات دوربرد بسیار مؤثر بودهاند. اما همچنین میتوانند از طریق تغییر زیر و بمی، ملودی تولید کنند. بنابراین احتمال اینکه این صدفها بهعنوان ساز موسیقی با هدف بیان هنری استفاده میشدهاند، قابل رد نیست.
نکته مهم این است که منطقه پرجمعیت کاتالونیا عمدتا توسط فعالیتهای کشاورزی نوسنگی شکل گرفته بود. شیپورهای صدفی در سکونتگاههایی یافت شدهاند که دهها کیلومتر از هم فاصله دارند. این موضوع نشان میدهد که آنها نقش مهمی در ارتباط و هماهنگی درون و بین جوامع داشتهاند. احتمالا این صدفها در فعالیتهای کشاورزی اطراف و همچنین در معادن نزدیک مورد استفاده قرار میگرفتند.
بنابراین، یافتهها نشان میدهد که شیپورهای صدفی چیزی فراتر از ابزارهای ساده تولید صدا بودند. آنها نقشی فعال در شکلدهی به پویاییهای فضایی، اقتصادی و اجتماعی جوامع نوسنگی داشتهاند و از طریق ارتباط صوتی و شاید موسیقی، انسانها را به هم نزدیکتر میکردند.
پروفسور دیاس آندرو در پایان میگوید:
مطالعه ما نشان میدهد که انسانهای نوسنگی از صدفهای دریایی نهفقط بهعنوان سازهای موسیقی، بلکه بهعنوان ابزارهای قدرتمند ارتباطی استفاده میکردند. این موضوع نگاه ما را به مفهوم صدا، فضا و ارتباط اجتماعی در جوامع پیشاتاریخی تغییر میدهد.
