پس از 300 سال سکوت، اولین اشیای گنج سنخوزه از دل کارائیب بیرون کشیده شد
دانشمندان کلمبیایی نخستین اشیای تاریخی را از کشتی افسانهای سنخوزه، مشهور به جام مقدس کشتیهای غرقشده، با موفقیت بازیابی کردهاند. این اقدام نقطهعطفی مهم در باستانشناسی زیرآب به شمار میرود.
از میان اشیای بهدستآمده، یک توپ برنزی، سه سکه طلای ارزشمند و یک فنجان چینی ظریف دیده میشود. این آثار از عمق نزدیک به 2000 فوتی در دریای کارائیب بالا آورده شدهاند؛ جایی که این کشتی از سال 1708 استراحتگاه ابدیاش بوده است. این عملیات تنها یک شکار گنج نبود، بلکه یک ماموریت علمی بود که با مجوز دولت کلمبیا برای مطالعه بقایا و پردهبرداری از رازهای غرقشدن فاجعهبار این کشتی در دوران جنگ جانشینی اسپانیا انجام شد.
سفر نحس سال ۱۷۰۸
سنخوزه در حال بازگشت به اروپا بود و ثروتی عظیم را حمل میکرد. ثروتی که قرار بود هزینههای جنگی اسپانیا را تأمین کند، اما ناگهان در نزدیکی شهر مستحکم کارتاهِنا در کلمبیا توسط ناوهای جنگی بریتانیا رهگیری شد. این گالیون سهدکلهی 62 توپه، بخشی از ناوگان گنج اسپانیا بود و مورخان برآورد میکنند که در زمان غرق شدن، بیش از 11 میلیون سکه طلا و نقره، زمردهای بسیار ارزشمند و اقلام قیمتی دیگر را از مستعمرات اسپانیا حمل میکرده است.
ارزش تقریبی این محموله در پول امروز حدود 17 تا 20 میلیارد دلار است؛ چیزی که آن را به احتمال زیاد به باارزشترین کشتی غرقشده دنیا تبدیل میکند.
گزارشهای تاریخی مدتها ادعا میکردند که یک انفجار عظیم باعث غرق شدن کشتی شده، اما دولت کلمبیا اکنون نظریههای دیگری را نیز مطرح کرده است، از جمله احتمال آسیب دیدن بدنه کشتی در جریان نبرد. محل دقیق غرقشدن در عمق 600 متری قرار دارد و از سال 2015 که رسما کشف شد، یکی از اسرار شدیدا حفاظتشده دولتی است.
مأموریتی علمی، نه جستوجوی گنج
دولت گوستاوو پترو بارها تأکید کرده که هدف اصلی این عملیات عمیقدریایی، پژوهش علمی است نه استخراج گنج. وزارت فرهنگ کلمبیا اعلام کرده که اشیای بازیابیشده وارد یک فرایند مرمت گسترده در آزمایشگاهی تخصصی خواهند شد؛ آزمایشگاهی که به طور ویژه برای این پروژه ایجاد شده است. ینای کادامانی فونرودونا، وزیر فرهنگ، این اقدام را «یک رویداد تاریخی» توصیف کرد و آن را نشانه تعهد کلمبیا به حفاظت از میراث فرهنگی زیرآبی خود دانست.
آلِهنا کایسدو فرناندز، مدیر مؤسسه مردمشناسی و تاریخ کلمبیا، گفت:
بازیابی این آثار امکان نزدیکی شهروندان به تاریخ سنخوزه را از طریق شواهد مادی فراهم میکند.
این اشیا گنجینهای از اطلاعات درباره شرایط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی اروپا در اوایل قرن 18 و دوران جنگ جانشینی اسپانیا فراهم میکنند؛ جنگی که توازن قدرت در اروپا را تغییر داد. پژوهشگران با استفاده از رباتهای زیردریایی پیشرفته، این اشیا را با نهایت دقت از بستر دریا برداشتند تا از آسیبدیدن آنها جلوگیری شود.
دولت کلمبیا اعلام کرده که سنخوزه بخشی جداییناپذیر از هویت فرهنگی کشور است و برنامه دارد که آثار بازیابیشده را در موزه کشتیهای غرقشده در کارتاهنا به نمایش بگذارد. یک عملیات رباتیک در سال 2024 نیز اشیای جدیدی مانند لنگرها، بطریهای شیشهای، کوزههای سفالی و شماری اشیای طلایی را در اطراف بقایای کشتی شناسایی کرد.
نبرد حقوقی بر سر گنج چند میلیارد دلاری
سنخوزه محور یک دعوی حقوقی بینالمللی بین کلمبیا، اسپانیا و آمریکا شده است. گروهی از سرمایهگذاران آمریکایی ادعا میکنند که این کشتی را در سال 1982 کشف کرده و اکنون خواستار دریافت حدود 10 میلیارد دلار (تقریبا نیمی از ارزش گنج) از طریق داوری بینالمللی است. این گروه میگوید حقوق اقتصادی کشتی متعلق به آنهاست.
اما کلمبیا تأکید میکند که کشف رسمی سال 2015 با همکاری علمی بینالمللی صورت گرفته و بنابراین حق حاکمیت کامل بر کشتی و محتویاتش دارد. اسپانیا نیز وارد ماجرا شده و ادعا میکند که سنخوزه بخشی از میراث ملی این کشور است، حتی اگر در آبهای کلمبیا غرق شده باشد. این مناقشه بازتابی از بحثهای گستردهتر درباره میراث فرهنگی و باستانشناسی دریایی است؛ بهویژه در مورد کشتیهای حامل ثروتهای به غارترفته از تمدنهای بومی.
این پیچیدگی حقوقی مشابه ماجراهای دیگر کشتیهای غرقشده مشهور، مانند ناو اسپانیایی 1715 و نوسترا سنیورا دِ آتوچا است؛ کشتیهایی که سالها محل اختلاف میان شرکتهای نجات گنج و باستانشناسان بودهاند. در حالی که شکارچیان گنج این کشتیها را فرصتی تجاری میبینند، پژوهشگران آنها را کپسولهای زمانی بیهمتا میدانند که اطلاعات ارزشمندی درباره تجارت استعماری، جنگهای دریایی و زندگی انسانهایی که در دریا جان باختند، ارائه میدهند.
بازیابی اخیر نشان میدهد که کلمبیا با وجود دعویهای حقوقی، مسیر خود را ادامه میدهد. اینکه سرانجام این گنج در موزههای کلمبیا باقی میماند، به اسپانیا بازگردانده میشود یا مشمول دعاوی مالی خواهد شد، هنوز مشخص نیست. اما یک چیز روشن است: هر کشف جدید از سنخوزه فصلی تازه به یکی از جذابترین داستانهای تاریخ دریانوردی میافزاید.
