مناره انزلی؛ وقتی فانوس دریایی، قلب تپنده شهر می‌شود!

در امتداد نوار ساحلی آرام و پرماجرای بندر انزلی، بنایی سپید و سربلند ایستاده که بیش از دو قرن است نبض تاریخی شهر را در سینه دارد؛ منظورم مناره انزلی یا برج ساعت انزلی است. این بنا، نه‌تنها یک جاذبه تاریخی ثبت‌شده در فهرست آثار ملی است، بلکه روایتی زنده از دوران پررونق تجارت و دریانوردی در شمال ایران است و اکنون، با ساعت چهارسوی خود، به زیباترین شکل ممکن هویت و پایداری این شهر بندری را به تصویر می‌کشد.

در ادامه با گردشی تاپ همراه باشید تا سفری داشته باشیم به ارتفاعات مناره انزلی و از بالا، نبض تپنده این شهر بندری زیبا را حس کنیم.

تاریخچه مناره انزلی: از فانوس دریایی تا برج ساعت

این سازه قدیمی‌ترین فانوس دریایی ایران و یکی از جاهای دیدنی انزلی است. بنای اولیه این برج به دستور خسروخان گرجی، در سال 1194 هجری شمسی (1815 میلادی) و در زمان سلطنت فتحعلی شاه قاجار ساخته شد. هدف از ساخت آن راهنمایی کشتی‌ها در شب‌های تاریک و مه‌آلود دریای خزر بود. این سازه 28 متری آجری نه‌تنها به عنوان یک فانوس دریایی عمل می‌کرد، بلکه به دلیل موقعیت استراتژیکش، در دوره‌های مختلف به‌ویژه در جریان جنگ‌های ایران و روس، نقش مهمی به عنوان برج دیده‌بانی و دفاعی ایفا می‌کرد.

با گذر زمان و کمرنگ شدن نقش فانوس‌های دریایی، مناره انزلی در اوایل دوره پهلوی دستخوش یک دگرگونی مهم شد. در سال 1307 شمسی، بنا به دلیل رطوبت و فرسودگی تحت مرمت اساسی قرار گرفت و شهرداری وقت یک ساعت چهارسو که از آلمان خریداری شده بود را بر فراز آن نصب کرد. از آن پس، این مناره رسماً به برج ساعت انزلی تغییر نام داد و کاربری آن از یک راهنمای دریایی به نماد شهری و زمان‌سنج شهر تبدیل شد. لازم به ذکر است که ساعت مکانیکی اولیه پس از چند سال از کار افتاد و در سال 1369 جای خود را به یک ساعت الکتریکی داد.

جالب است بدانید که قدمت این مناره، آن را حتی از برج ساعت مشهور لندن (بیگ بن) قدیمی‌تر می‌کند و بر اهمیت تاریخی آن در علم دریانوردی منطقه می‌افزاید. این یادگار تاریخی که در سال 1356 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده، همچنان به عنوان قلب تپنده و شاخص شهر بندر انزلی، زمان را به اهالی و مسافران نشان دهد.

معماری برج ساعت انزلی

مناره انزلی با ارتفاعی بالغ بر 28 متر، نمونه‌ای قابل توجه از مهندسی سازه‌های بلند در دوران قاجار به شمار می‌رود. این برج استوار بر روی یک پایه محکم با زیربنای 50 متر مربع نهاده شده است. مصالح اصلی به‌کار رفته در ساختار اولیه آن، آجر و ملات ساروج بوده تا مقاومت لازم را در برابر شرایط جوی مرطوب و خورنده بندر انزلی داشته باشد. ساختار داخلی برج شامل 54 پله مارپیچ و باریک است که به صورت حلزونی به سمت بالا امتداد می‌یابند و به بالکن برج منتهی می‌شوند. این طراحی مارپیچ علاوه‌بر دسترسی، به استحکام سازه نیز کمک شایانی کرده است.

در بدنه برج، روزنه‌هایی کوچک برای تهویه هوا و نورگیری تعبیه شده که نقش مهمی در کاهش رطوبت داخلی و طول عمر بنا ایفا می‌کنند. در مجموع معماری کنونی برج، ترکیبی هنرمندانه از سادگی و استحکام سازه‌های قاجاری (پایه و بدنه اصلی) با المان‌های عملکردی غربی (بالکن دیده‌بانی و ساعت چهارسویه) است که مناره را به یکی از شاخص‌ترین نمادهای معماری تلفیقی در خطه گیلان تبدیل می‌کند.

سخن آخر

مناره انزلی بیش از یک سازه بلند در افق بندر است. این بنا، یادآور پیوند ناگسستنی شهر انزلی با دریاست؛ سازه‌ای که در دوران قاجار به دنیا آمد تا قدیمی‌ترین فانوس دریایی ایران باشد و در طوفان‌ها، راه نجات را به دریانوردان نشان دهد. این سازه، امروزه با آن ساعت چهارسوی خود، دیگر فقط کشتی‌ها را هدایت نمی‌کند؛ بلکه خود بدل به نمادی از هویت و استقامت شده است. از اینکه نگاه گرم خود را به این مقاله از گردشی تاپ سپردید سپاسگزاریم.

سوالات متداول