خانه مردم‌شناسی کیش کجاست و چرا باید از آن دیدن کرد؟

در قلب جزیره‌ای که بیشتر با برج‌ها، مراکز خرید و تفریحات لوکس شناخته می‌شود، بنایی وجود دارد که شما را به دنیای اصیل و ساده‌ی مردم قدیم جنوب می‌برد: خانه مردم‌شناسی کیش. این خانه در محله‌ی تاریخی صفین قدیم قرار دارد؛ جایی که نخستین ساکنان جزیره در آن زندگی می‌کردند. هدف از ساخت این مجموعه، حفظ و نمایش سبک زندگی، آداب و رسوم و هنرهای بومی مردم کیش است تا گردشگران بتوانند چهره‌ی واقعی و فرهنگی این جزیره را از نزدیک لمس کنند.

در این مقاله همراه گردشی تاپ باشید تا همه چیز را درباره این خانه به شما بگوییم.

تاریخچه خانه مردم‌شناسی کیش

خانه مردم‌شناسی کیش در واقع یکی از قدیمی‌ترین خانه‌های مسکونی جزیره است که در محله‌ی تاریخی صفین قدیم قرار دارد. محله صفین نخستین منطقه‌ای بود که ساکنان بومی در آن زندگی می‌کردند و هنوز هم بافت سنتی خود را حفظ کرده است.

این خانه حدود ۸۰ تا ۹۰ سال قدمت دارد و در ابتدا متعلق به یکی از صیادان و تاجران محلی بود که در زمینه‌ی لنج‌سازی و صید مروارید فعالیت می‌کرد. خانه در آن دوران، نماد جایگاه اجتماعی و اقتصادی خانواده‌های مرفه جزیره به‌شمار می‌رفت و معماری آن با دقت و ظرافت خاصی ساخته شده بود تا در عین سادگی، حس شکوه و احترام به میهمان را منتقل کند.

از خانه‌ای شخصی تا گنجینه‌ای فرهنگی

پس از گذشت چند دهه و تغییر سبک زندگی مردم جزیره، این خانه متروکه شد و مدتی خالی از سکنه بود. با گسترش گردشگری در دهه‌های اخیر، مسئولان سازمان منطقه آزاد کیش و اهالی فرهنگ‌دوست بومی تصمیم گرفتند این بنا را به موزه مردم‌شناسی کیش تبدیل کنند تا هویت فرهنگی جزیره حفظ شود.

عملیات مرمت و بازسازی آن با استفاده از همان مصالح سنتی مانند گچ، چوب نخل و سنگ مرجانی انجام شد تا اصالت خانه از بین نرود. در نهایت، در اوایل دهه ۱۳۸۰ خانه به‌صورت رسمی به‌عنوان موزه افتتاح شد و از همان زمان تاکنون یکی از پربازدیدترین جاهای دیدنی کیش محسوب می‌شود.

معماری خانه مردم‌شناسی کیش

معماری خانه مردم‌شناسی کیش، یکی از بهترین نمونه‌های خانه‌های بومی جنوب ایران است که با توجه به شرایط سخت آب‌و‌هوایی جزیره طراحی شده است. این خانه برخلاف ساختمان‌های مدرن امروزی، بدون استفاده از تجهیزات خنک‌کننده مصنوعی ساخته شده، اما با کمک دانش سنتی و تجربه نسل‌ها، فضایی خنک، مطبوع و پایدار ایجاد کرده است. مصالح اصلی به‌کاررفته در ساخت آن شامل مرجان‌های دریایی، گچ، گل، چوب درخت نخل و سنگ‌های مرجانی است که همگی به‌صورت محلی و با هزینه کم تهیه می‌شدند.

بادگیرها؛ شاهکار خنک‌سازی طبیعی

یکی از مهم‌ترین عناصر در معماری خانه مردم‌شناسی کیش، بادگیرهای سنتی هستند. این سازه‌های عمودی، هوا را از بالا جذب کرده و به اتاق‌های داخلی هدایت می‌کنند. از آن‌جا که بادهای غالب در جزیره معمولاً از سمت دریا می‌وزند، طراحی بادگیرها به‌گونه‌ای انجام شده که بتوانند خنک‌ترین جریان هوا را به داخل بیاورند. در نتیجه، حتی در گرم‌ترین روزهای تابستان، دمای درون خانه نسبت به بیرون به‌مراتب پایین‌تر است. این فناوری سنتی، نشان‌دهنده‌ی درک عمیق بومیان از اقلیم و فیزیک هوا است.

حیاط مرکزی و تقسیم فضاها

خانه مردم‌شناسی دارای یک حیاط مرکزی است که همه اتاق‌ها در اطراف آن ساخته شده‌اند. این ساختار باعث می‌شود جریان هوا به‌طور طبیعی در فضا گردش کند و نور طبیعی به همه اتاق‌ها برسد. در حیاط چندین درخت نخل و گلدان‌های بومی دیده می‌شود که هم زیبایی می‌بخشند و هم رطوبت هوا را متعادل می‌کنند. اطراف حیاط، اتاق‌هایی مانند مجلس (محل پذیرایی از مهمانان)، مَطْبَخ (آشپزخانه)، حُجره (اتاق خواب) و سکوه (محل استراحت شبانه در تابستان) قرار دارند.

تزیینات و جزئیات سنتی

دیوارهای خانه اغلب با نقوش گچی ساده اما الهام‌گرفته از دریا تزئین شده‌اند. پنجره‌ها دارای چارچوب‌های چوبی با شیشه‌های رنگی هستند که در هنگام تابش نور خورشید، جلوه‌ای رویایی به فضای داخلی می‌دهند. درهای چوبی با دست‌سازهای فلزی محلی تزئین شده و قفل‌های سنتی قدیمی هنوز روی آن‌ها دیده می‌شود. کف اتاق‌ها نیز با حصیرهای دست‌بافت یا فرش‌های محلی پوشانده شده که هم عایق گرما هستند و هم با فرهنگ جنوبی پیوند دارند.

هماهنگی معماری با سبک زندگی بومی

نکته جالب در مورد این خانه آن است که طراحی آن با سبک زندگی مردم جنوب کاملاً هماهنگ است. اتاق‌ها به گونه‌ای ساخته شده‌اند که خانواده بتواند در تابستان در فضای باز و در زمستان در اتاق‌های بسته زندگی کند. ارتفاع زیاد سقف‌ها باعث تهویه بهتر هوا می‌شود و ضخامت دیوارها، گرما را در روز به خود جذب کرده و شب به‌آرامی آزاد می‌کند. این نوع طراحی، نوعی هوشمندی اقلیمی سنتی به شمار می‌رود که بدون استفاده از انرژی مصنوعی، آسایش حرارتی طبیعی را فراهم می‌کند.

داخل خانه مردم‌شناسی کیش چخبر است؟

در داخل موزه مردم‌شناسی کیش، هر گوشه‌اش روایتگر بخشی از زندگی مردم قدیم است. وسایلی مثل فانوس‌های نفتی، قایق‌های چوبی کوچک، ظروف سفالی، لباس‌های محلی، وسایل صید و حتی وسایل جهیزیه عروس‌ها، به‌دقت جمع‌آوری و چیده شده‌اند. هدف از این چیدمان، صرفاً نمایش اشیاء نیست؛ بلکه بازآفرینی زندگی واقعی مردم بومی در دهه‌های گذشته است.

حتی در بعضی اتاق‌ها صدای موسیقی بندری یا صدای امواج دریا پخش می‌شود تا حس زنده‌ی زندگی گذشته را منتقل کند.

سخن پایانی

بازدید از این خانه، تجربه‌ای فراتر از تماشای اشیاء تاریخی است. گردشگران می‌توانند با بومیان گپ بزنند، چای عربی یا قهوه محلی بنوشند و حتی لباس‌های محلی را به‌تن کنند. گاهی در فضای حیاط، برنامه‌های زنده موسیقی بندری یا نمایش‌های آیینی برگزار می‌شود که حال‌و‌هوای بازدید را کاملاً متفاوت می‌کند. همین ترکیب از لمس زندگی واقعی مردم جنوب و فضای نوستالژیک خانه باعث شده خانه مردم‌شناسی کیش یکی از محبوب‌ترین جاذبه‌های فرهنگی جزیره باشد.

سوالات متداول