طوماری 3000 ساله از دل مرگ؛ کشف نادر کتاب مردگان در مصر
در دل گورستانی باستانی در الغریفه مصر، باستانشناسان به کشفی رسیدند که توجه مصرشناسان سراسر جهان را به خود جلب کرده است. طوماری پاپیروسی با قدمتی بیش از 3000 سال و طولی فراتر از ۴۳ فوت. طوماری که نهتنها از نظر ابعاد، بلکه بهدلیل سالم ماندنش در بستر اصلی دفن، کشفی استثنایی به شمار میرود.
پاپیروسی که قرنها پنهان مانده بود
این طومار در یک گورستان مربوط به دوران پادشاهی نوین مصر (1070 تا 1550 پیش از میلاد) کشف شد؛ دورهای که آیینهای تدفینی به اوج پیچیدگی و شکوه خود رسیده بودند. محل کشف، محوطهای است که به دلیل مقبرههای سنگتراششده و آثار تدفینی فراوان شهرت دارد. با این حال، آنچه این بار بیش از همه جلب توجه کرد، نخستین پاپیروس کاملی است که تاکنون در این منطقه به دست آمده است.
مقامات مصری اعلام کردهاند که طومار در وضعیت بسیار خوبی قرار دارد؛ موضوعی که با توجه به گذر هزاران سال، بهندرت رخ میدهد.
نقشهای برای عبور از مرگ
این طومار بخشی از متنی شناختهشده به نام کتاب مردگان است؛ متنی که ترجمه دقیقتر آن فصول خروج به روشنایی روز است. این نوشتهها بهعنوان راهنماهایی معنوی عمل میکردند تا روح انسان بتواند مسیر پیچیده و پرخطر جهان پس از مرگ را طی کند.
نکته مهم اینجاست که هیچ نسخهای از کتاب مردگان دقیقا شبیه نسخه دیگر نیست. هر طومار بر اساس باورهای دوره، جایگاه اجتماعی متوفی و سنتهای محلی نوشته میشد. همین ویژگی باعث شده هر کشف تازه، اطلاعات جدید و منحصربهفردی درباره تحول باورهای دینی مصریان باستان در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
گنجینهای فراتر از یک طومار
این پاپیروس تنها بخشی از یک کشف بزرگتر است. حفاریهای اخیر در الغریفه صدها اثر تدفینی را آشکار کردهاند. تابوتهای سنگی و چوبی، هزاران تعویذ، مجسمههای آیینی و بیش از 25 هزار پیکره اوشابتی؛ مجسمههایی که باور بر این بود در زندگی پس از مرگ، به خدمت متوفی درمیآیند.
در میان این یافتهها، آرامگاه دختر یکی از کاهنان اعظم، توجه ویژهای را جلب کرده است. تابوت تزئینشده او، همراه با کوزههای کاناپی برای نگهداری اندامهای داخلی و تندیس خدای پتاح سوکر، نمونهای کامل از آیینهای تدفینی طبقه اشراف در مصر باستان را نشان میدهد.
چرا این کشف اهمیت دارد؟
کارشناسان معتقدند یافتن چنین طوماری در محل اصلی دفن، بسیار نادر است. اغلب پاپیروسها در طول قرنها یا نابود یا از بستر اصلی خود جدا شدهاند. همین موضوع باعث شده این کشف بهعنوان سندی دستنخورده از باورهای مذهبی مصر باستان اهمیت ویژهای پیدا کند.
مصرشناسان میگویند حتی پیش از خوانده شدن کامل متن، همین طول، ساختار و سلامت طومار میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره شیوه نگارش، آیینهای دینی و حتی وضعیت اجتماعی صاحب آن ارائه دهد.
رازهایی که هنوز فاش نشدهاند
وزارت گردشگری و آثار باستانی مصر هنوز متن کامل یا تصاویر دقیق این پاپیروس را منتشر نکرده است. قرار است این طومار پس از بررسیهای علمی، در آینده در موزه بزرگ مصر به نمایش گذاشته شود. تا آن زمان، پژوهشگران و علاقهمندان تاریخ باستان، در انتظار رمزگشایی از متنی هستند که قرنها در سکوت، داستان سفر انسان به جهان پس از مرگ را در خود نگه داشته است.
گاهی یک طومار کاغذی، میتواند بیش از هزاران شی زرین، ما را به ذهن و باورهای انسانهای باستان نزدیک کند.
