چطور ایران با ۲۴ میراث جهانی، به قلب فرهنگی یونسکو تبدیل شد؟
ایران با داشتن مجموعهای غنی از میراث فرهنگی ملموس و ناملموس، تا امروز 24 اثر در فهرست جهانی یونسکو و حدود 3000 اثر در فهرست ملی به ثبت رسانده و از نظر تعداد آثار ناملموس ثبتشده، در رتبه پنجم جهان قرار دارد.
ایران از سال 2006 (1385) به عنوان چهلمین کشور به کنوانسیون پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس پیوست و از آن زمان یکی از فعالترین اعضای یونسکو در این حوزه بوده است. این فعالیتها باعث تقویت همکاریهای فرهنگی منطقهای و جهانی ایران شده است.
نخستین اثر جهانی ایران، آیین نوروز بود که در سال 1388 به صورت پروندهای مشترک میان ۷ کشور به ثبت رسید و بعدها در سال 2016 با پیوستن چند کشور دیگر دوباره ثبت شد. این پرونده بزرگترین ثبت مشترک میراث ناملموس در جهان به شمار میآید.
ایران علاوه بر نوروز، در ثبت آثار مشترک دیگری نیز پیشگام بوده است؛ از جمله:
- فرهنگ پخت نان لواش با چند کشور منطقه
- هنر مینیاتور با ترکیه، جمهوری آذربایجان و ازبکستان
- هنر ساخت و نواختن کمانچه
- آیین زیارت کلیسای تادئوس با ارمنستان
- مهارت ساخت و نواختن رباب با تاجیکستان و ازبکستان
همچنین پروندههای دیگری مانند جشن مهرگان، عود و جشن سده نیز ارائه یا تکمیل شدهاند.
از آثار ثبتشده ملی و مستقل ایران میتوان به هنر خوشنویسی (ثبت جهانی در 2021) و آیین شب یلدا (ثبت در 2022 یا 2023) اشاره کرد.
در نشستهای اخیر یونسکو نیز چهار اثر دیگر شامل مهارت ساخت عود، شب چله، سوزندوزی ترکمن و نوغانداری و ابریشمبافی و سپس افطار، تذهیب و جشن سده به صورت مشترک ثبت جهانی شدند.
در مجموع، این دستاوردها نمادی از تلاش ایران در حفظ و انتقال هویت فرهنگی، دانش سنتی و میراث معنوی به نسلهای آینده و نقش راهبردی کشور در نقشه فرهنگی جهان است.
