گورستان سقاره
گورستان سقاره یک دشت وسیع تدفینی در حاشیه صحرای غربی نیل است که بهعنوان نِکروپولیسِ شهر باستانی منفیس شناخته میشود؛ پایتخت نخستین دودمانهای مصر باستان. این گورستان حدود 30 کیلومتری جنوب قاهره قرار دارد و چندین کیلومتر در امتداد لبه فلات صحرایی کشیده شده است.
سقاره فقط یک قبرستان ساده نیست؛ مجموعهای است از هرمها، مقبرههای سنگی، چاههای تدفینی و راهروهای زیرزمینی از آغاز دوره دودمانهای اولیه تا دوران بطلمیوسی و حتی رومی است. یعنی بیش از 3000 سال بهطور مداوم برای خاکسپاری فرعونها، شاهزادگان، کاهنان و اشراف استفاده شده است.
از نظر تاریخی، سقاره جایی است که بسیاری آن را مبدأ معماری سنگی عظیمالجثه در جهان میدانند. چون هرم پلهپله جوسر (قدیمیترین مجموعه سنگی کامل شناختهشده) در همینجاست. این هرم در دوره دودمان سوم (حدود 2600 پیش از میلاد) به دستور فرعون جوسر و با طراحی معمار افسانهایاش ایمحوتِپ ساخته شد و الگوی اولیه هرمهای بعدی مصر گردید.
بعد از جوسر، دستکم شانزده پادشاه دیگر هم در سقاره هرم ساختند؛ هرچند بسیاری از آنها امروز بهشدت فرسوده یا نیمهویران هستند. با وجود انتقال محل هرمهای سلطنتی به مجموعههای دیگر مثل ابوصیر و جیزه، سقاره تا دورههای متأخر، همچنان بهعنوان محل تدفین مقامات عالیرتبه، کاهنان و خاندانهای مهم، زنده و فعال باقی ماند.
معماری گورستان سقاره ترکیبی شگفتانگیز از هرم، مصطبه، تونلهای زیرزمینی و تزیینات برجسته است. قدیمیترین شکل مقبرهها، مصطبهها هستند. سازههایی مستطیلشکل و کمارتفاع با دیوارهای ضخیم که ابتدا از خشت خام و بعد از سنگ ساخته شدند. هرم پلهپله جوسر در واقع چند مصطبه است که روی هم قرار گرفته و بهصورت شش طبقه تا ارتفاعی بیش از 60 متر بالا رفته است.
در کنار هرمها، مقبرههای خصوصی با راهروها و اتاقکهای تزیینشده، پر از نقوش برجسته و نقاشیهایی هستند که صحنههای زندگی روزمره، کشاورزی، شکار و آیینهای مذهبی را نشان میدهند. در بخشهایی مثل سرآپئوم گورستان سقاره، راهروهای طویل زیرزمینی وجود دارد که در آنها تابوتهای غولآسای گرانیتی، برای گاوهای مقدس آپیس قرار داده شده است. سنگقبور، تابوتها و درِ دروغینهای حکاکیشده که روح متوفی از آنها رفتوآمد میکرد، از جذابترین عناصر معماری تدفینی این گورستان هستند.
نکات جالب گورستان سقاره فقط به معماری ختم نمیشود؛ اینجا یک گنجینۀ زنده باستانشناسی است. در قرن بیستویکم، بارها خبر کشف مجموعههای بزرگ تابوتهای چوبی و سنگی مهر و مومشده، ماسکهای تدفینی زراندود، مجسمههای خدایان، پاپیروسهای حاوی بخشهایی از کتاب مردگان و حتی میلیونها مومیایی حیوانی (بهویژه سگها و گربهها) در سقاره منتشر شد.
در سالهای اخیر دهها تابوت سالمِ متعلق به کاهنان و مقاماتِ دودمان بیستوششم، همچنین تومبهای اشرافیِ ناشناختهای مانند شاهزادگان و خزانهداران سلطنتی کشف شده که نشان میدهد سقاره حتی در دورههای متأخر هم یکی از مهمترین مراکز تدفین نخبگان بوده است. این کاوشهای پیدرپی باعث شده گورستان سقاره هر سال دوباره خبرساز شود و دانستههای ما درباره دین، هنر و زندگی مصریان باستان را عمیقتر کند. امیدواریم از خواندن این مقاله در گردشی تاپ لذت برده باشید.
سوالات متداول
گورستان سقاره کجاست و چرا اینقدر مهم است؟
سقاره در جنوب قاهره و کنار شهر باستانی منفیس قرار دارد و یکی از قدیمیترین و مهمترین نِکروپولیسهای جهان است که بیش از 3000 سال محل تدفین فرعونها، کاهنان و اشراف بوده است.
معروفترین بخش سقاره چیست؟
هرم پلهای جوسر معروفترین بخش سقاره است؛ نخستین هرم سنگی جهان که معماری آن مقدمه ساخت اهرام بزرگ جیزه شد.
معماری سقاره شامل هرمها، مصطبهها، راهروهای زیرزمینی، مقبرههای تزیینشده با نقوش برجسته و تابوتهای سنگی عظیم است. بسیاری از مقبرهها دارای در دروغین و کتیبههای آیینی هستند.
آیا سقاره برای همه افراد قابل بازدید است؟
بله، اما برخی بخشها مانند چاههای زیرزمینی و تونلهای سرآپئوم نیاز به راهنمای رسمی و شرایط فیزیکی مناسب دارند.
