از رز طائف تا گلاب کاشان؛ رقابت فرهنگی ایران و عربستان در یونسکو

حدود یک سال پیش، در نوزدهمین اجلاس کمیته بین‌المللی حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس یونسکو که در کشور پاراگوئه برگزار شد، عربستان سعودی موفق شد پرونده‌ای با عنوان «آیین‌های فرهنگی مربوط به گل رز طائف» را در فهرست میراث جهانی ثبت کند. در توضیح رسمی یونسکو آمده است که این آیین شامل مراحل کاشت، نگهداری، برداشت، تقطیر و استفاده از گلاب و روغن گل رز در تولید لوازم آرایشی، داروهای سنتی، خوراکی‌ها و نوشیدنی‌هاست و بخش مهمی از هویت فرهنگی مردم منطقه طائف به شمار می‌رود.

انتشار دوباره خبر این ثبت جهانی در روزهای اخیر، به دلیل شباهت فراوان آیین رز طائف با مراسم گلاب‌گیری در کاشان، واکنش گسترده‌ای را در میان کاربران شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های ایرانی برانگیخته است. بسیاری از کاربران تأکید کرده‌اند که آیین گلاب‌گیری کاشان که پیشینه‌ای چندصدساله دارد، شایسته ثبت مستقل در فهرست میراث ناملموس جهانی است و ایران باید برای ثبت آن اقدام کند تا میراث فرهنگی مشابه به نام دیگر کشورها ثبت نشود.

در همین راستا، بیستمین اجلاس کمیته بین‌المللی میراث ناملموس یونسکو از 8 تا 13 دسامبر 2025 (17 تا 23 آذر 1404) در دهلی‌نو هند برگزار می‌شود. ایران برای این دوره پرونده «آینه‌کاری؛ هنر آینه‌کاری در معماری ایرانی» را جهت بررسی ارائه کرده است. از سوی دیگر، عربستان نیز سه پرونده مشترک با دیگر کشورهای عربی شامل «شیوه‌ها و مهارت‌های دوخت عبای مردان»، «بافت سنتی سدو» و «سُرمه عربی» را برای ثبت جهانی آماده کرده است.

در میان کشورهای منطقه، افغانستان نیز قصد دارد پرونده‌ای با عنوان «سبک مینیاتور بهزاد» را برای ثبت جهانی ارائه دهد. کمال‌الدین بهزاد، نقاش برجسته ایرانی قرن نهم و دهم هجری، از چهره‌های تأثیرگذار در تاریخ نقاشی ایرانی به‌شمار می‌رود که زادگاهش هرات بوده و مدتی نیز در دربارهای تیموری و صفوی فعالیت داشته است.

کارشناسان فرهنگی معتقدند ایران باید با برنامه‌ریزی دقیق‌تر و تسریع در تهیه و ارائه پرونده‌های میراث ناملموس خود (چه به‌صورت مستقل و چه به شکل مشترک) از ثبت عناصر فرهنگی مشترک منطقه‌ای به نام سایر کشورها جلوگیری کند. چراکه بسیاری از آیین‌ها و سنت‌های ایرانی، از جمله گلاب‌گیری، در معرض این خطر قرار دارند.