نگاهی به جشن باستانی نوروزبل؛ چرا گیلانی‌ها سال نو را با آتش مرداد آغاز می‌کنند؟

در دل کوهستان‌ها و جنگل‌های گیلان، جایی که مه روی شانه‌های درختان می‌نشیند و تابستان به اوج خود می‌رسد، جشنی برگزار می‌شود که برخلاف تقویم رسمی، سال نو را نه در بهار، بلکه در گرمای مرداد جشن می‌گیرد. این آیین کهن «نوروزبل» نام دارد؛ جشنی ریشه‌دار که از دل گاه‌شماری بومی دیلمی برآمده و معنایش را از آتش، زمان و زندگی می‌گیرد.

واژه نوروزبل از ترکیب «نوروز» و «بل» یا «ول» به معنای شعله و آتش ساخته شده است؛ یعنی نوروز آتشین. در گاه‌شمار محلی مردم گیلان، آغاز سال نو نه با شکوفه، بلکه با پایان یک چرخه سخت کاری همراه است. برای مردمانی که زندگی آن‌ها بر پایه دامداری، کشاورزی و کوچ فصلی شکل گرفته بود، میانه تابستان زمان رهایی از فشار کار، زمان شکرگزاری و آغاز آرامش به شمار می‌رفت. نوروزبل، جشن همین گذر است؛ گذر از تلاش به استراحت و از سختی به امید.

آتش مهم‌ترین عنصر این آیین است. شب نوروزبل، با غروب خورشید، هیزم‌ها بر فراز تپه‌ها و دامنه‌ها افروخته می‌شوند و شعله‌هایی زنده تاریکی را می‌شکافند. این آتش فقط برای روشنایی نیست؛ نماد پاکی، تداوم زندگی و نیرویی است که زمان را به جلو می‌راند. در گذشته، روشن شدن آتش روی بلندی‌ها حتی کارکرد ارتباطی داشت؛ نشانه‌ای برای آغاز کوچ یا تغییر فصل. برخی باور داشتند جهت دود و شعله، خبر از زمستان پیش رو می‌دهد و طبیعت از طریق آتش با انسان سخن می‌گوید.

اما نوروزبل فقط آتش نیست. با بالا گرفتن شعله‌ها، مردم دور هم جمع می‌شوند. موسیقی محلی، آوازهای گیلکی، رقص‌های جمعی و حلقه‌هایی که انسان‌ها را به هم و به آتش پیوند می‌دهد، بخشی جدایی‌ناپذیر از این شب است. زنان و مردان، گاه با لباس‌های سنتی، جشن را به فضایی زنده و گرم تبدیل می‌کنند؛ جشنی که بیش از آن‌که نمایشی باشد، تجربه‌ای جمعی است. تبریک گفتن، روبوسی، خندیدن و خواندن، همه نشانه‌هایی از آغاز سالی تازه هستند.

خوراکی‌ها نیز در نوروزبل جایگاه ویژه‌ای دارند. نان‌های محلی، شیرینی‌ها، خشکبار و خوراک‌های ساده اما خانگی، بر سفره‌هایی مشترک قرار می‌گیرند. این سفره‌ها یادآور مهمان‌نوازی، همدلی و سپاسگزاری از نعمت‌های زمین هستند. این جشن زمانی است برای دیدار بزرگان، احترام به پیشینیان و تازه‌کردن پیوندهای اجتماعی؛ آیینی که جامعه را دوباره کنار هم می‌نشاند.

با گذر زمان و تغییر سبک زندگی، نوروزول در بسیاری از مناطق کم‌رنگ شد. مهاجرت، شهرنشینی و فاصله گرفتن از ریتم طبیعی زندگی، این آیین را به حاشیه برد. با این حال، در سال‌های اخیر تلاش برای احیای آن دوباره جان گرفته است. در مناطقی مانند دیلمان، سیاهکل و املش، نوروزبل بار دیگر برگزار می‌شود؛ گاه به‌صورت خودجوش و گاه با حمایت‌های فرهنگی. امروز این جشن بیش از همیشه به نمادی از هویت محلی و پیوند انسان با طبیعت تبدیل شده است.

نوروزبل تنها یک مراسم محلی نیست؛ روایتی است از درک متفاوت زمان. جشنی که نشان می‌دهد تقویم همیشه روی کاغذ نوشته نمی‌شود؛ گاهی در آتش، در زمین و در زندگی جاری است. هر شعله‌ای که در این شب زبانه می‌کشد، پیامی است از گذشته به آینده؛ اینکه نو شدن، همیشه با فصل شکوفه آغاز نمی‌شود؛ گاهی از دل گرمای آتش متولد می‌شود.

اگر اهل گیلان هستید یا درباره این جشن باستانی اطلاعات بیشتری دارید، خوشحال می‌شویم اطلاعات خود را با ما و کاربران گردشی تاپ به اشتراک بگذارید.