کشف هیجانانگیز یک شهر قرونوسطایی زیر آبهای ایسیککول
باستانشناسان در زیر آبهای درخشان دریاچه ایسیککول در شرق قرقیزستان، ردهایی از یک شهر قرونوسطایی را کشف کردند که پس از یک زمینلرزه ویرانگر در قرن پانزدهم ناپدید شده بود.
این شهر غرقشده که زمانی یک مرکز تجاری پررونق در مسیر افسانهای جاده ابریشم بود، اکنون چشماندازی حیرتانگیز از تمدنی ارائه میدهد که در یک لحظه از میان رفت و آن را با سرنوشت شهر باستانی پمپی مقایسه میکنند.
این کشف یکی از مهمترین یافتههای باستانشناسی زیرآبی در آسیای مرکزی به شمار میرود و اطلاعات جدیدی درباره گذشته قرونوسطایی منطقه و نیروهای طبیعی ویرانگری که تاریخ آن را شکل دادهاند، ارائه میکند. پژوهشگران آکادمی علوم روسیه معتقدند این شهر نقش یک توقفگاه مهم را برای بازرگانانی ایفا میکرد که بین چین و مدیترانه سفر میکردند. این شهر همچنین به تبادل ابریشم، ادویه، فلزات گرانبها و ایدههای فرهنگی که جهان قرونوسطی را تعریف میکرد، کمک میکرده است.
اعماق کمعمق، گنجینههای قرونوسطایی را آشکار میکنند
کاوشها بر مجموعه تورو-آیگیر در شمالغربی دریاچه ایسیککول متمرکز بود؛ جایی که پژوهشگران چهار بخش زیر آب را در عمقهای بسیار کم، تنها حدود یک تا چهار متر زیر سطح آب بررسی کردند. بنا بر گزارش هریتیج دیلی، این عمقهای کم به باستانشناسان امکان داده تا مجموعهای گسترده از سازهها و اشیای قرونوسطایی را مستند کنند که تصویری زنده از زندگی روزمره در این شهر فراموششده ارائه میدهد.
در نخستین بخش، غواصان سازههای آجری فراوانی را کشف کردند که یکی از آنها سنگآسیابی بزرگ داشت که برای خرد کردن و آرد کردن غلات استفاده میشده است. وجود این تجهیزات صنعتی نشان میدهد که اقتصاد شهر پیشرفته بوده و دارای تأسیسات تخصصی برای تولید غذا بوده است. سازههای سنگی فروریخته و تیرهای چوبی پراکنده در کف دریاچه نیز نشانههای بیشتری از فروپاشی ناگهانی شهر هستند.
شاید جذابترین کشف، بقایای ساختمانی عمومی باشد که احتمال میرود مسجد، حمام یا مدرسه اسلامی بوده و ماهیت اسلامی این شهر قرونوسطایی را نشان میدهد.
والری کولچنکو، پژوهشگر آکادمی ملی علوم قرقیزستان و سرپرست گروه، این محل را «شهر یا مرکز تجاری مهم در بخشی کلیدی از جاده ابریشم» توصیف کرده است.
آرامستان اسلامی و سنتهای مقدس تدفین
بخش دوم این شهر زیر آب یک آرامستان اسلامی مربوط به قرنهای سیزدهم تا چهاردهم را آشکار کرد؛ جایی که تدفینها نشانههای روشهای سنتی اسلامی را حفظ کردهاند. اسکلتها رو به شمال قرار گرفته و چهرههایشان به سمت قبله، یعنی جهت نماز مسلمانان، چرخیده است؛ شواهدی قابل توجه از باورهای مذهبی این شهر.
به گفته جامعه جغرافیایی روسیه، که این پروژه را تأمین مالی کرده است، «تمام اینها تأیید میکند که زمانی شهری باستانی در این مکان وجود داشته است.»
بخش سوم نشانههایی از گسترش بعدی شهر را نشان داد؛ از جمله ساختمانهای اضافی و قبرستانی قدیمیتر که بعدها با ساختوسازهای جدید پوشیده شده است. این لایههای ساختوساز بیانگر آن است که شهر برای چندین نسل رونق داشته تا زمانی که ناگهان نابود شده است.
در بخش چهارم، باستانشناسان سازههای گرد و مستطیلی ساختهشده از خشت خام و لایههایی از خاک مدفون را یافتند که روند توسعه شهر را در طول زمان ثبت میکنند. نمونههایی از این محوطه برای تاریخگذاری با روش طیفسنجی جرمی شتابدهنده ارسال شده که میتواند سن مواد آلی را با دقتِ در حد چند دهه تعیین کند.
فاجعهای که یک شهر پررونق جاده ابریشم را نابود کرد
دریاچه ایسیککول در رشتهکوه تیانشان غربی قرار دارد و یک دریاچه بزرگ شور است که با عمق حداکثر 2192 فوت، هشتمین دریاچه عمیق جهان محسوب میشود. این دریاچه خروجی شناختهشدهای ندارد، هرچند برخی متخصصان معتقدند از طریق کانالی زیرزمینی به یک رودخانه محلی متصل است. سطح آب این دریاچه از دوران باستان تاکنون بهطور قابلتوجهی بالا آمده و همین افزایش باعث شده بقایای شهر اکنون زیر آب قرار گیرد.
این شهر در اوایل قرن پانزدهم، پس از وقوع زمینلرزهای ویرانگر، به پایان خود رسید. کولچنکو توضیح داد که این فاجعه قابل مقایسه با حادثه پمپی بوده و باعث شده شهر زیر آبهای بالا آمده فرو رود.
او افزود:
به ارزیابی ما، در زمان وقوع فاجعه، ساکنان شهر آنجا را ترک کرده بودند که نشان میدهد شاید علائم هشداردهنده باعث تخلیه منطقه شده باشد.
این زلزله ساختار اقتصادی و جمعیتی منطقه را بهطور بنیادی تغییر داد.
کولچنکو میگوید:
پس از زلزله، جمعیت منطقه به طور چشمگیری تغییر کرد و تمدن غنی شهرنشین قرونوسطایی از میان رفت. پس از آن، مردمان کوچنشین جایگزین ساختار شهری شدند و امروز، ساحل دریاچه ایسیککول تنها محل روستاهای کوچک است؛ نه شهرهای تجاری پررونقی که زمانی در این منطقه شکوفا بودند.
این کشف درک ما از چگونگی تأثیر بلایای طبیعی بر تمدنهای انسانی را گسترش میدهد. مانند سایر شهرهای غرقشده در سراسر جهان، شهر مدفون زیر دریاچه ایسیککول یادآور قدرت طبیعت در از میان بردن حتی شکوفاترین جوامع است. این کاوش که بهطور مشترک توسط مؤسسه باستانشناسی آکادمی علوم روسیه و آکادمی ملی علوم قرقیزستان انجام شده، پایهای برای پژوهشها و انتشارات علمی آینده در جهت حفاظت از میراث زیرآبی ایسیککول خواهد بود.
