زنگ خطر برای میراث ایران؛ فرونشست زمین به چند قدمی نقش رستم رسید

مرودشت این روزها با پدیده‌ای نگران‌کننده روبه‌روست؛ فرونشست زمین بین ۲ تا ۲۰ سانتی‌متر که حالا به نزدیکی یکی از مهم‌ترین یادگارهای تاریخ ایران یعنی نقش رستم رسیده است. اتفاقی که دیگر فقط یک بحران زیست‌محیطی نیست، بلکه به یک دغدغه فرهنگی و تاریخی تبدیل شده است.

به نقل از ایسنا، بارندگی‌های اخیر پرده از واقعیتی تلخ برداشت: ترک‌های عمیق زمین که پیش‌تر با سنگ‌ریزه پوشانده شده بودند، آشکار شدند و نشان دادند خطر بسیار جدی‌تر از آن چیزی است که تصور می‌شد.

نقش رستم؛ جایی که تاریخ در دل کوه حک شده

نقش رستم تنها یک محوطه تاریخی نیست؛ حافظه زنده ایران است. جایی که آرامگاه شاهان هخامنشی، نقش‌برجسته‌های ساسانی و حتی ردپای تمدن ایلامیان را در خود جای داده است. نام این محوطه از باورهای کهن مردم محلی آمده؛ زمانی که نقش‌ها را به پهلوان اسطوره‌ای «رستم» نسبت می‌دادند، پیش از آنکه کاوش‌های باستان‌شناسی هویت واقعی آن را آشکار کند.

این مکان از هزاران سال پیش مقدس شمرده می‌شد و به‌دلیل وفور آب در دشت مرودشت، یکی از پایه‌های شکل‌گیری تمدن هخامنشی بود. اما همین نعمت طبیعی امروز به تهدیدی خاموش تبدیل شده است.

چرا زمین زیر نقش رستم نشست کرد؟

کارشناسان می‌گویند عامل اصلی این بحران، برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی برای کشاورزی در دهه‌های اخیر است.
چاه‌هایی که تا عمق ۳۰۰ تا ۴۰۰ متر حفر شده‌اند، سفره‌های آبرفتی را خالی کرده‌اند؛ لایه‌هایی که مانند بالشتکی طبیعی از زمین محافظت می‌کردند.

در نتیجه زمین با کوچک‌ترین لرزش، دچار شکست و ترک‌های عمیق می‌شود. گزارش‌ها نشان می‌دهد فرونشست تا ۱۰ متری نقش رستم و حتی ۳۰۰ تا ۵۰۰ متری تخت جمشید پیش رفته است.

تصاویر هوایی امروز نشان می‌دهد اطراف آرامگاه شاهان هخامنشی، حلقه‌ای از زمین‌های کشاورزی شکل گرفته؛ زمین‌هایی که برای آبیاری، فشار زیادی به منابع زیرزمینی وارد می‌کنند و ناخواسته پایه‌های تاریخ را سست می‌کنند.

باران راز پنهان را فاش کرد

بارندگی‌های اخیر باعث شسته شدن خاک شد و ترک‌هایی نمایان شد که با سنگ‌ریزه پوشانده شده بودند. برخی از این شکاف‌ها به مسیر پلکان «کعبه زرتشت» می‌رسند و حتی در اطراف آرامگاه خشایارشاه نیز چاله‌هایی دیده شده است؛ نشانه‌هایی که خطر را جدی‌تر از همیشه می‌کنند.

نقش رستم تنها نیست؛ محاصره در میان تهدیدها

فرونشست فقط یکی از مشکلات این محوطه است. نقش رستم با مجموعه‌ای از تهدیدها روبه‌روست:

• گسل‌های فعال منطقه که خطر زمین‌لرزه را افزایش می‌دهند.
• وندالیسم و تخریب انسانی؛ از یادگاری‌نویسی روی سنگ‌ها تا آسیب‌های عمدی.
• گردشگری بدون مدیریت که فرسایش سنگ‌ها را تشدید می‌کند.
• خشکسالی و تغییرات اقلیمی که خاک زیر بناهای سنگی را ضعیف‌تر می‌سازد.

نمونه‌ای از این آسیب‌های انسانی، یادگاری‌نویسی روی آثار تاریخی در محوطه‌های اطراف مانند تخت جمشید است؛ رفتاری که ارزش جهانی این آثار را تهدید می‌کند.

میراثی که به تصمیم امروز ما وابسته است

کارشناسان هشدار می‌دهند اگر اقدامات علمی و فوری انجام نشود، این تهدید فقط متوجه نسل امروز نیست؛ بلکه آینده میراث فرهنگی ایران را به خطر می‌اندازد.