ایران و افغانستان؛ جنگ فرهنگی در یونسکو بر سر میراث مشترک

در بیستمین نشست کمیته بین دولتی پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس یونسکو که اخیرا در هند برگزار شد، هنر مینیاتور به سبک بهزاد از سوی افغانستان به ثبت جهانی رسید. این مورد که در سال 2021 توسط افغانستان به یونسکو معرفی شده بود، پس از بررسی‌های لازم در این اجلاس به نتیجه رسید.

هنر مینیاتور به سبک بهزاد که از ویژگی‌های خاص هنری ایرانی-افغانستانی به شمار می‌رود، به عنوان میراث فرهنگی مشترک این دو کشور مطرح است. این ثبت جهانی باعث ایجاد واکنش‌هایی در ایران شده است؛ زیرا برخی مسئولین ایرانی خواستار نظارت و هماهنگی بیشتر با کشورهای دیگر برای ثبت چنین آثار مشترکی هستند.

علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی ایران، با اشاره به اهمیت «نقاشی ایرانی» که پیش‌تر در یونسکو ثبت شده، اعلام کرد:

در صورتی که افغانستان بخواهد مکتب بهزاد/هرات را به صورت مستقل ثبت کند، باید هماهنگی‌های لازم با ایران انجام شود.

این موضوع از این جهت حساسیت‌برانگیز است که هنرهای ایرانی و افغانستانی از ریشه‌های مشترک تاریخی برخوردارند و بسیاری از عناصر فرهنگی این دو کشور هم‌ریشه و مشابه هستند. ایزدی معتقد است که نمی‌توان «مالکیت مطلق» برای این میراث‌ها قائل شد، بلکه باید در چنین پرونده‌هایی به احترام متقابل و همکاری‌های بین‌المللی توجه شود.

این روند و گفتگوهای مرتبط با ثبت جهانی هنرها، مانند مواردی که پیش‌تر در ثبت «رباب» اتفاق افتاده، می‌تواند به کاهش تنش‌های سیاسی و تقویت فرهنگ همکاری‌های منطقه‌ای کمک کند.